คำฟ้องและคำให้การ
ผู้ร้องได้เป็นโจทก์ฟ้องเรียกให้ห้างหุ้นส่วนจำกัด ส. ชำระหนี้ตามสัญญาจ้างทำของต่อศาลจังหวัดอุทัยธานี อันเป็นการตั้งสิทธิเรียกร้องเพื่อบังคับชำระหนี้เอาจากทรัพย์สินของห้าง เช่นนี้ผู้ร้องจึงมีอำนาจยื่นคำร้องขอให้ศาลตั้งผู้ชำระบัญชีห้างได้ผู้ร้องยื่นคำร้องขอให้ศาลตั้งเจ้าพนักงานบังคับคดี จังหวัดศรีสะเกษ เป็นผู้ชำระบัญชีของห้างหุ้นส่วนจำกัดสุระขุขันธ์ ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1251 ผู้คัดค้านยื่นคำคัดค้านขอให้ยกคำร้อง
คำพิพากษาศาลล่าง
ศาลชั้นต้นมีคำสั่งตั้งเจ้าพนักงานบังคับคดี สำนักงานบังคับคดีจังหวัดศรีสะเกษ กรมบังคับคดี กระทรวงยุติธรรม เป็นผู้ชำระบัญชีของห้างหุ้นส่วนจำกัดสุระขุขันธ์ โดยให้มีอำนาจและหน้าที่ตามกฎหมาย
ผู้คัดค้านอุทธรณ์ ศาลอุทธรณ์ภาค 3 พิพากษายืน ค่าฤชาธรรมเนียมในศาลชั้นต้นและชั้นอุทธรณ์ให้เป็นพับ
ศาลฎีกาวินิจฉัย
ผู้คัดค้านฎีกา
ศาลฎีกาแผนกคดีพาณิชย์และเศรษฐกิจวินิจฉัยว่า ข้อเท็จจริงที่คู่ความมิได้โต้เถียงกันในชั้นนี้รับฟังเป็นยุติได้ว่า ห้างหุ้นส่วนจำกัดสุระขุขันธ์มีหุ้นส่วน 3 คน คือ นายอภิสิทธิ์ นายพสิษฐ์ และนายเอกชัย โดยนายอภิสิทธิ์เป็นหุ้นส่วนผู้จัดการ วันที่ 2 พฤษภาคม 2551 ผู้ร้องเป็นโจทก์ยื่นฟ้องห้างหุ้นส่วนจำกัดสุระขุขันธ์ เป็นจำเลยเรียกให้ชำระหนี้ตามสัญญาจ้างทำของ ตามคดีแพ่งหมายเลขดำที่ 327/2551 ของศาลจังหวัดอุทัยธานี ต่อมาระหว่างพิจารณาคดีดังกล่าว นายอภิสิทธิ์ถึงแก่ความตาย ผู้ร้องแจ้งให้ผู้เป็นหุ้นส่วนตั้งผู้ชำระบัญชีแล้ว แต่ผู้เป็นหุ้นส่วนมิได้ดำเนินการ คดีมีปัญหาต้องวินิจฉัยตามฎีกาของผู้คัดค้านประการแรกว่า ห้างหุ้นส่วนจำกัดสุระขุขันธ์เลิกกันแล้วหรือไม่ โดยผู้คัดค้านอ้างว่า
กิจการของห้างหุ้นส่วนจำกัดที่จะต้องเลิกกันเพราะผู้เป็นหุ้นส่วนถึงแก่ความตายตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1055 (5) หมายถึงห้างหุ้นส่วนจำกัดนั้นไม่สามารถดำเนินกิจการได้อีกต่อไปเพราะหุ้นส่วนที่เหลือกับทายาทผู้ตายเกิดปัญหาขัดแย้งกัน แต่กรณีของห้างหุ้นส่วนจำกัดสุระขุขันธ์ ผู้คัดค้านซึ่งเป็นทายาทและผู้จัดการมรดกนายอภิสิทธิ์ หุ้นส่วนผู้จัดการ ไม่มีปัญหาขัดแย้งกับหุ้นส่วนอื่น ห้างจึงยังไม่เลิกกันนั้น เห็นว่า ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1055 (5) ประกอบมาตรา 1080 ห้างหุ้นส่วนจำกัดย่อมเลิกกันเมื่อผู้เป็นหุ้นส่วนคนใดคนหนึ่งถึงแก่ความตาย เมื่อข้อเท็จจริงได้ความว่า นายอภิสิทธิ์ หุ้นส่วนผู้จัดการของห้างหุ้นส่วนจำกัดสุระขุขันธ์ถึงแก่ความตายลงย่อมเป็นเหตุให้ห้างดังกล่าวเลิกกัน
อันเป็นไปตามผลของกฎหมาย โดยมิจำต้องพิจารณาว่ามีข้อขัดแย้งกันระหว่างทายาทผู้เป็นหุ้นส่วนที่ถึงแก่ความตายกับหุ้นส่วนที่เหลือหรือไม่ และแม้มาตรา 1060 จะบัญญัติว่าในกรณีห้างหุ้นส่วนจำกัดเลิกกันเพราะเหตุตามมาตรา 1055 (4) หรือ (5) ถ้าผู้เป็นหุ้นส่วนที่ยังอยู่รับซื้อหุ้นของผู้ที่ออกจากหุ้นส่วนไป สัญญาหุ้นส่วนนั้นก็ยังคงใช้ได้ต่อไปในระหว่างผู้เป็นหุ้นส่วนที่ยังคงอยู่ด้วยกัน แต่ก็ได้ความว่าหุ้นของนายอภิสิทธิ์ยังไม่มีการดำเนินการโอนไปยังทายาทหรือหุ้นส่วนอื่นแต่อย่างใด ที่ผู้คัดค้านอ้างว่า เหตุที่ทายาทยังไม่อาจรับโอนหุ้นของนายอภิสิทธิ์และห้างไม่อาจดำเนินกิจการต่อไปได้เพราะค้างชำระค่าภาษีนั้นก็มิใช่เหตุอันจะยกขึ้นอ้างเพื่อให้ห้างยังคงอยู่ต่อไป ที่ศาลล่างทั้งสองวินิจฉัยว่า
ห้างหุ้นส่วนจำกัดสุระขุขันธ์เลิกกันแล้วตามมาตรา 1055 (5) นั้น ศาลฎีกาเห็นพ้องด้วย ฎีกาของผู้คัดค้านข้อนี้ฟังไม่ขึ้น ปัญหาที่ต้องวินิจฉัยตามฎีกาของผู้คัดค้านประการต่อมาว่า ผู้ร้องเป็นผู้มีส่วนได้เสียที่จะร้องขอตั้งผู้ชำระบัญชีห้างหุ้นส่วนจำกัดสุระขุขันธ์หรือไม่ เห็นว่า ในกรณีที่ห้างหุ้นส่วนจำกัดเลิกกันย่อมต้องมีการชำระบัญชีเพื่อประโยชน์ของผู้เป็นหุ้นส่วน ตลอดจนเจ้าหนี้ รวมทั้งบรรดาผู้ติดต่อค้าขายกับห้างหุ้นส่วนภายหลังจากห้างหุ้นส่วนจำกัดพ้นสภาพนิติบุคคลตามกฎหมาย โดยผู้ชำระบัญชีจะเป็นผู้ชำระสะสางการงานของห้างหุ้นส่วน จัดการใช้หนี้และแจกจำหน่ายสินทรัพย์ของห้างหุ้นส่วนนั้น โดยมาตรา 1249 แห่งประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ ให้ถือว่าห้างหุ้นส่วนนั้นยังคงตั้งอยู่ตราบเท่าเวลาที่จำเป็นเพื่อการชำระบัญชี และเมื่อห้างหุ้นส่วนเลิกกันเพราะเหตุอื่นนอกจากล้มละลาย
หุ้นส่วนผู้จัดการห้างย่อมเข้าเป็นผู้ชำระบัญชี เว้นไว้แต่สัญญาของห้างจะมีกำหนดไว้เป็นสถานอื่น แต่ถ้าไม่มีผู้ชำระบัญชีดังว่ามานี้ เมื่อพนักงานอัยการหรือบุคคลอื่นผู้มีส่วนได้เสียในการนี้ร้องขอ ศาลย่อมตั้งผู้ชำระบัญชีให้ได้ ตามมาตรา 1251 ซึ่งในกรณีของห้างหุ้นส่วนจำกัดสุระขุขันธ์นี้ เมื่อเลิกกันเพราะนายอภิสิทธิ์หุ้นส่วนผู้จัดการถึงแก่ความตายและไม่ปรากฏว่ามีสัญญาหรือข้อบังคับของห้างกำหนดให้บุคคลใดเป็นผู้ชำระบัญชี ทั้งไม่มีผู้ใดเข้าเป็นผู้ชำระบัญชีของห้าง พนักงานอัยการหรือผู้มีส่วนได้เสียย่อมร้องขอให้ศาลตั้งผู้ชำระบัญชีได้ ซึ่งผู้มีส่วนได้เสียตามบทบัญญัติดังกล่าว นอกจากจะเป็นผู้เป็นหุ้นส่วนที่เหลือ ทายาทหรือผู้จัดการมรดกของผู้เป็นหุ้นส่วนที่ถึงแก่ความตายแล้ว
ย่อมหมายรวมถึงบรรดาเจ้าหนี้ของห้างด้วยเพราะการชำระบัญชีย่อมเป็นไปเพื่อประโยชน์ของเจ้าหนี้ หรือบรรดาผู้ติดต่อค้าขายกับห้างเป็นสำคัญ หากไม่มีการตั้งผู้ชำระบัญชีเพื่อสะสางทรัพย์สินหนี้สินของห้าง ผู้เป็นเจ้าหนี้หรือติดต่อค้าขายกับห้างอาจได้รับความเสียหายได้ เมื่อได้ความจากคำเบิกความผู้ร้องว่า ก่อนนายอภิสิทธิ์ถึงแก่ความตาย ผู้ร้องได้เป็นโจทก์ฟ้องเรียกให้ห้างหุ้นส่วนจำกัดสุระขุขันธ์ชำระหนี้ตามสัญญาจ้างทำของต่อศาลจังหวัดอุทัยธานี อันเป็นการตั้งสิทธิเรียกร้องเพื่อบังคับชำระหนี้เอาจากทรัพย์สินของห้าง เช่นนี้ผู้ร้องจึงมีอำนาจยื่นคำร้องขอให้ศาลตั้งผู้ชำระบัญชีห้างได้ ที่ศาลล่างทั้งสองวินิจฉัยว่า ผู้ร้องถือเป็นผู้มีส่วนได้เสียในกรณีนี้นั้น ชอบแล้ว ฎีกาของผู้คัดค้านข้อนี้ฟังไม่ขึ้นเช่นกัน
ผลคำพิพากษา
พิพากษายืน ค่าฤชาธรรมเนียมชั้นฎีกาให้เป็นพับ
