คำฟ้องและคำให้การ
คดีนี้
โจทก์ฟ้องขอให้สั่งกำจัดจำเลย (ผู้เป็นหุ้นส่วน)ออกไปเสียจากห้างหุ้นส่วนสามัญบริษัทสวนหมาก และถอนชื่อจำเลยออกเสียจากหน้าโฉนดที่ดิน โดยอ้างว่าจำเลยทำการขัดขวางต่อวัตถุประสงค์ของห้างหุ้นส่วนนี้จำเลยให้การต่อสู้และว่าโจทก์ไม่มีอำนาจจะฟ้องให้ทำเช่นนั้นศาลชั้นต้นพิพากษาให้โจทก์ชนะตามขอศาลอุทธรณ์พิพากษายืนจำเลยฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า จำเลยมิได้อ้างถึงวัตถุประสงค์ของห้างหุ้นส่วนผิดกฎหมายขึ้นต่อสู้ในศาลชั้นต้นอย่างใดเลย ต่อเมื่อแพ้คดีในศาลชั้นต้นแล้วจึงยกความข้อนี้เป็นข้อต่อสู้ จึงเป็นการใช้สิทธิแห่งตนไม่สุจริต และพระราชบัญญัติควบคุมการได้มาซึ่งที่ดินโดยห้างหุ้นส่วนและบริษัทจำกัดเพื่อค้ากำไร พ.ศ. 2485 และประมวลกฎหมายที่ดินที่ออกบังคับใช้ใน
พ.ศ. 2497 ซึ่งจำเลยยกขึ้นต่อสู้นั้น แม้จะมีข้อห้ามอันกำหนดโทษเป็นความผิดทางอาญาซึ่งอาจถือเป็นปัญหาเกี่ยวกับความสงบเรียบร้อยของประชาชนก็ดีข้อห้ามนั้น ๆ จะนำมาปรับกับคดีนี้ไม่ได้ เพราะคำว่า "ห้างหุ้นส่วน"ในมาตรา 3, 6 แห่งพระราชบัญญัติดังกล่าว น่าจะหมายถึงห้างหุ้นส่วนสามัญที่จดทะเบียนอันถือได้ว่าเป็นนิติบุคคลต่างหากจากผู้เป็นหุ้นส่วนเช่นเดียวกับห้างหุ้นส่วนจำกัดและบริษัทจำกัดที่บัญญัติไว้ด้วยกันนั้น เพราะห้างหุ้นส่วนสามัญที่มิได้จดทะเบียนย่อมไม่อยู่ในสภาพที่จะได้มาซึ่งที่ดินได้ และไม่อยู่ในสภาพที่จะถูกลงโทษทางอาญาได้ด้วย ห้างหุ้นส่วนรายนี้เป็นห้างหุ้นส่วนสามัญที่มิได้จดทะเบียน จึงไม่อยู่ในบังคับของพระราชบัญญัตินี้
ส่วนประมวลกฎหมายที่ดินที่บัญญัติถึงคนต่างด้าวถือหุ้นในห้างหุ้นส่วนก็ดี ให้บุคคลใดที่ประสงค์จะทำการค้าที่ดินต้องได้รับอนุญาตจากรัฐมนตรีก่อนก็ดี ก็ต้องเป็นห้างหุ้นส่วนสามัญที่จดทะเบียนเป็นนิติบุคคลเช่นเดียวกัน ทั้งประมวลกฎหมายที่ดินนี้เพิ่งประกาศใช้บังคับภายหลังที่ได้ก่อตั้งห้างหุ้นส่วนนี้ การเข้ากันเป็นหุ้นส่วนค้าที่ดินหาเป็นการผิดกฎหมายไม่ ส่วนเมื่อเกิดหุ้นส่วนขึ้นแล้วห้างหุ้นส่วนนั้นจะปฏิบัติการค้าที่ดินฝ่าฝืนกฎหมายหรือไม่เป็นอีกส่วนหนึ่งต่างหาก จึงกล่าวไม่ได้ถนัดว่า สัญญาเข้าหุ้นส่วนรายนี้มีวัตถุประสงค์ผิดกฎหมาย ศาลฎีกาจึงเห็นว่าจำเลยจะยกพระราชบัญญัติควบคุมการได้มาซึ่งที่ดินโดยห้างหุ้นส่วนและบริษัทจำกัดเพื่อค้ากำไร
พ.ศ. 2485 และประมวลกฎหมายที่ดินขึ้นตัดอำนาจฟ้องของโจทก์ตามที่อุทธรณ์ฎีกามานั้นหาได้ไม่ศาลฎีกาเห็นพ้องด้วยคำวินิจฉัยของศาลอุทธรณ์ว่า การที่ทนายของจำเลยแถลงรับข้อเท็จจริง ถือได้ว่าเป็นการว่าความและดำเนินกระบวนพิจารณาแทนจำเลยตามรูปความ หาใช่เป็นไปในทางจำหน่ายสิทธิของคู่ความไม่ จำเลยจะมาคัดค้านการกระทำของทนายของตนเช่นนี้ไม่ได้ส่วนที่จำเลยฎีกาว่า
คำพิพากษาศาลล่าง
ศาลอุทธรณ์ได้วินิจฉัยอุทธรณ์ของจำเลยที่ว่า เมื่อนายประชา รัตรสาร ตายแล้ว ห้างหุ้นส่วนย่อมเลิกไปตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1055(5) โจทก์จึงไม่มีอำนาจฟ้องนั้น
ศาลฎีกาวินิจฉัย
ศาลฎีกาเห็นว่าจำเลยมิได้ยกปัญหาข้อนี้ขึ้นว่ากันในศาลชั้นต้นทั้งมิใช่ปัญหาอันเกี่ยวกับความสงบเรียบร้อยของประชาชน ศาลอุทธรณ์ไม่ยกขึ้นวินิจฉัยชอบแล้ว
ผลคำพิพากษา
พิพากษายืน ยกฎีกาจำเลย
