คำฟ้องและคำให้การ
โจทก์ฟ้องว่า โจทก์มีสิทธิครอบครองที่ดินราชพัสดุของกระทรวงการคลัง ๑ แปลงตั้งอยู่คูเมืองเก่า ถนนศรีธรรมโศก โดยการเช่าเป็นรายปีจากกระทรวงการคลัง โจทก์ได้เข้าครอบครองที่ดินพิพาทโดยปลูกบ้านอยู่อาศัย ต่อมาจำเลยบุกรุกเข้าไปในที่ดินพิพาทแย่งยึดถือการครอบครองจนโจทก์ไม่อาจอยู่ได้ จำต้องรื้อถอนบ้านเรือนออกไปจากที่ดินพิพาท การกระทำของจำเลยทั้งสองทำให้โจทก์ได้รับความเสียหายจึงขอให้ขับไล่จำเลยออกไปจากที่ดินพิพาทและใช้ค่าเสียหาย ๖,๑๓๒ บาทแก่โจทก์
โจทก์ยื่นคำร้องว่า โจทก์อาจฟ้องกระทรวงการคลังเพื่อการใช้สิทธิไล่เบี้ยหรือเพื่อใช้ค่าทดแทนได้ เพื่อประโยชน์แห่งความยุติธรรม ขอให้เรียกกระทรวงการคลังผู้ให้เช่าเข้ามาเป็นโจทก์ร่วมในคดีนี้
คำพิพากษาศาลล่าง
ศาลชั้นต้นมีคำสั่งให้เรียกกระทรวงการคลังเข้ามาเป็นโจทก์ร่วม จำเลยทั้งสองให้การว่า โจทก์ไม่เคยมีหรือได้สิทธิครอบครองที่ดินราชพัสดุของกระทรวงการคลัง จำเลยมีกรรมสิทธิ์และสิทธิครอบครองที่ดินแปลงใหญ่ ๑ แปลงตั้งอยู่ทางด้านทิศตะวันออกของถนนศรีธรรมโศก โดยได้มาจากการซื้อขายจากนางพับ ถนอมบูรณ์ ราว ๙ ปีก่อนให้การ แล้วจำเลยที่ ๑ ได้เข้าครอบครองที่ดินพิพาทโดยความสงบและเปิดเผยเพื่อตนเองและผู้อื่น ทั้งได้แบ่งสรรปันส่วนให้ญาติมิตรบ้างให้เช่าบ้าง ต่อมาเมื่อเดือนกรกฎาคม ๒๕๑๘ ทางอำเภอเมืองนครศรีธรรมราชประกาศให้ราษฎรที่ครอบครองที่ดินด้านทิศตะวันออกของถนนศรีธรรมโศกทั้งหมดไปยื่นคำร้องขอเช่าที่ดินดังกล่าวต่ออำเภอเมืองนครศรีธรรมราช
จำเลยกับราษฎรมากรายได้ยื่นคำร้องคัดค้าน โจทก์จึงไม่มีอำนาจมาฟ้องจำเลยอีก ส่วนจำเลยที่ ๒ ไม่มีกรณีเกี่ยวข้องอะไรกับที่ดินพิพาท ขอให้ยกฟ้องโจทก์ โจทก์ร่วมยื่นคำร้องว่า โจทก์ร่วมเป็นกระทรวงในรัฐบาลเป็นนิติบุคคลมีหน้าที่ปกครองรักษาและผู้ถือกรรมสิทธิ์ในที่ราชพัสดุของแผ่นดินหรือของรัฐบาลทั่วราชอาณาจักร เฉพาะที่ดินพิพาทคดีนี้ เป็นที่ดินส่วนหนึ่งอยู่ในทะเบียนที่หลวงหวงห้ามเลขที่ ๔๑๖๖๔ และโจทก์เป็นผู้เช่าครอบครองอาศัยอยู่ในที่ดินพิพาท มีเนื้อที่ ๑๗๔ ตารางวา จำเลยทั้งสองไม่มีสิทธิครอบครองและไม่มีสิทธิใด ๆ ในที่ดินพิพาทจำเลยทั้งสองได้ร่วมกันบุกรุกเข้าแย่งยึดถือครอบครองที่ดินพิพาท เป็นการแย่งกรรมสิทธิ์และสิทธิครอบครองที่ดินราชพัสดุ ขอให้บังคับขับไล่จำเลยทั้งสองพร้อมด้วยบริวารออกจากที่ดินพิพาท
ศาลชั้นต้นพิจารณาแล้ว พิพากษาให้ขับไล่จำเลยทั้งสองและบริวารโดยให้รื้อถอนสิ่งปลูกสร้างออกไปจากที่ดินพิพาท ให้ร่วมกันใช้ค่าเสียหายให้แก่โจทก์เป็นเงิน ๑,๕๖๖ บาท
จำเลยทั้งสองอุทธรณ์
ศาลอุทธรณ์พิจารณาแล้วพิพากษายืน
ศาลฎีกาวินิจฉัย
จำเลยทั้งสองฎีกา ศาลฎีกาเชื่อพยานของโจทก์ร่วมและวินิจฉัยว่า ข้อเท็จจริงจึงฟังได้ความแน่นอนว่าตัวเมืองนครศรีธรรมราชเก่าเป็นรูปสี่เหลี่ยมผืนผ้า มีกำแพงเมืองล้อมรอบทั้งสี่ด้านนอกกำแพงเมืองมีคูล้อมรอบเช่นเดียวกัน คูเมืองกว้างประมาณ ๑๐ วาโดยตลอดตัวเมืองนครศรีธรรมราชเก่าเป็นของทางราชการและสถานที่ราชการใช้บริหารราชการแผ่นดินในเขตเมืองนครศรีธรรมราช ฉะนั้นเมืองนครศรีธรรมราชเก่าจึงเป็นของหลวงหรือทรัพย์สินใช้เพื่อประโยชน์ของแผ่นดินโดยเฉพาะ ผู้ใดจะถือเอาครอบครองเป็นกรรมสิทธิ์ส่วนตัวหาได้ไม่ แม้ต่อมาจะปรากฏว่าได้มีการรื้อกำแพงเมืองลงบางส่วนจนเหลือแต่ฐานกำแพงเมือง แล้วใช้ฐานกำแพงทำเป็นถนน สำหรับกำแพงเมืองด้านทิศตะวันออกกลายเป็นถนนศรีธรรมโศก ในปัจจุบันนี้ก็ดี และคูเมืองได้ตื้นเขินขึ้นเป็นที่ราบแล้วมีราษฎรไปครอบครองปลูกเรือนอยู่อาศัยและใช้เป็นที่ทำกินรวมถึงที่ดินพิพาทที่จำเลยครอบครองอยู่ด้วยก็ดี
หาได้ทำให้ฐานะของเมืองนครศรีธรรมราชเก่าพ้นสภาพจากการเป็นของหลวงหรือแผ่นดินไม่ โดยเฉพาะคูเมืองแต่เดิมทางราชการสมัยก่อนใช้เป็นที่ป้องกันข้าศึกศัตรู จึงเป็นสาธารณสมบัติของแผ่นดินตามอนุมาตรา (๓) แห่งประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา ๑๓๐๔ แต่ต่อมาคูเมืองได้ตื้นเขินขึ้นทางราชการมิได้ใช้ประโยชน์ต่อไปอีก คูเมืองเก่าย่อมเป็นที่ราชพัสดุตามมาตรา ๔ แห่งพระราชบัญญัติที่ราชพัสดุ พ.ศ. ๒๕๑๘ ด้วย หรือกล่าวอีกนัยหนึ่งว่าคูเมืองนครศรีธรรมราชเก่าเป็นสาธารณสมบัติของแผ่นดินอันเป็นที่ราชพัสดุ การที่จำเลยนำสืบว่าสภาพที่ดินพิพาทเป็นที่นา แม้จะฟังได้เป็นความจริงดังจำเลยกล่าวอ้างที่ดินพิพาทก็ยังเป็นสาธารณสมบัติของแผ่นดินอันเป็นที่ราชพัสดุ
จำเลยจึงหาได้สิทธิครอบครองที่ดินพิพาทไม่ เมื่อโจทก์ร่วมซึ่งเป็นผู้ถือกรรมสิทธิ์ที่ดินพิพาทตามบทบัญญัติของมาตรา ๕ แห่งพระราชบัญญัติที่ราชพัสดุ พ.ศ. ๒๕๑๘ โจทก์ร่วมย่อมมีสิทธิให้โจทก์เช่าที่ดินพิพาทได้ ดังนั้นโจทก์และโจทก์ร่วมย่อมมีอำนาจฟ้องขับไล่จำเลยทั้งสองออกจากที่ดินพิพาทได้ ฎีกาข้อนี้ของจำเลยทั้งสองฟังไม่ขึ้น
ที่จำเลยทั้งสองฎีกาว่าศาลอุทธรณ์พิพากษาให้จำเลยใช้ค่าเสียหายให้แก่โจทก์เป็นค่าเช่า ๕๒๒ บาท ค่าธรรมเนียมการเช่า ๑,๐๔๔ บาท รวม ๑,๕๖๖ บาท จำเลยทั้งสองไม่ควรจะต้องรับผิดในค่าเช่าเหล่านั้น
ศาลฎีกาเห็นว่า จำเลยทั้งสองมิได้อุทธรณ์โต้แย้งไว้ในคำฟ้องอุทธรณ์ของจำเลยทั้งสอง จึงเป็นข้อที่มิได้ยกขึ้นว่ากันมาแล้วในศาลอุทธรณ์ตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา ๒๔๙ ศาลฎีกาจึงไม่วินิจฉัยให้
ผลคำพิพากษา
พิพากษายืน ค่าฤชาธรรมเนียมชั้นฎีกาให้เป็นพับ
