คำฟ้องและคำให้การ
โจทก์มีอำนาจฟ้อง คดีโจทก์ไม่ขาดอายุความ แต่จำเลยเป็นผู้มีสิทธิในที่ดินพิพาท พิพากษายกฟ้องโจทก์อุทธรณ์ศาลอุทธรณ์พิจารณาแล้ววินิจฉัยว่า คดีของโจทก์ขาดอายุความและจำเลยเป็นผู้มีสิทธิในที่ดินพิพาท พิพากษายืนโจทก์ฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "สำหรับปัญหาแรกที่โจทก์ฎีกาว่า ศาลอุทธรณ์หยิบยกเอาปัญหาเรื่องคดีโจทก์ขาดอายุความขึ้นวินิจฉัย ทั้ง ๆที่จำเลยมิได้อุทธรณ์เป็นการไม่ชอบนั้น เห็นว่า แม้จำเลยจะมิได้อุทธรณ์ขึ้นมา เพราะเป็นฝ่ายชนะในผลแห่งคดี แต่โจทก์เองก้ได้อุทธรณ์คัดค้านคำพิพากษาของศาลชั้นต้นในประเด็นดังกล่าวว่าศาลชั้นต้นวินิจฉัยในตอนต้นว่าคดีไม่ขาดอายุความ แล้ววินิจฉัยต่อมาอีกว่า โจทก์ไม่มีสิทธิขอแบ่งที่พิพาทเพราะล่วงเลยอายุความ 1ปีตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1754 เป็นการขัดกันเองและขัดต่อเหตุผล
ทั้งจำเลยก็ได้ยื่นคำแก้อุทธรณ์ในปัญหาข้อนี้ด้วยจึงเป็นประเด็นโดยตรงที่ศาลอุทธรณ์ต้องหยิงยกขึ้นวินิจฉัย ฎีกาข้อนี้ของจำเลยฟังไม่ขึ้น ส่วนปัญหาที่ว่าฟ้องโจทก์ขาดอายุความหรือไม่นั้น พิเคราะห์จากคำฟ้องและคำให้การแล้ว เห็นว่าคำว่าอายุความในที่นี้หมายถึงอายุความฟ้องคดีมรดกซึ่งจะต้องฟ้องเสียภายในหนึ่งปีนับแต่เมื่อเจ้ามรดกตายหรือนับแต่รู้หรือควรรู้ถึงความตายของเจ้ามรดกตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1754 เว้นแต่จะได้ครอบครองทรัพย์มรดกซึ่งยังมิได้แบ่งกันตลอดมาตามมาตรา 1748รูปคดีจึงต้องพิจารณาถึงข้อเท็จจริงในเรื่องการครอบครองทรัพย์มรดกของโจทก์ซึ่งเกี่ยวพันถึงปัญหาข้อหลังที่ว่าโจทก์หรือจำเลยมีสิทธิในที่ดินพิพาทด้วย จึงสมควรวินิจฉัยปัญหาทั้งสองนี้ไปในคราวเดียวกัน
หลังจากนางเพ็งเจ้ามรดกตาย โจทก์และมารดาจำเลยผู้เป็นทายาทได้ร่วมกันครอบครองที่พิพาทอันเป็นมรดกระยะหนึ่งแล้วฉะนั้น แม้โจทก์จะออกจากที่พิาทไปนานเท่าใด ก็ถือว่ามารดาจำเลยที่ยังอยู่ครอบครองแทนโจทก์ การที่จำเลยอยู่ในที่พิพาทต่อมาจึงอยู่ในฐานะเดียวกับมารดาของตนคือครอบครองแทนโจทก์เช่นกันโจทก์จึงยังมีสิทธิในที่พิพาทอันเป็นมรดกรายนี้
ศาลฎีกาวินิจฉัย
ปัญหาต่อไปมีว่าโจทก์ได้สละสิทธิรับมรดกในที่พิพาทแล้วหรือไม่ จำเลยนำสืบตนเองนางลาน น้อยชิน และนายแสน จันกง เป็นทำนองว่าโจทก์กลับมาปลูกบ้านอยู่อาศัยในที่พิพาทได้โดยขออนุญาตจากจำเลยจะเห็นว่าพยานดังกล่าวเป็นเครือญาติสนิทอยู่บ้านเดียวกันทั้งสิ้น ทั้งยังปรากฏจากที่จำเลยตอบคำถามค้านด้วยว่าโจทก์ปลูกยุ้ง 2 หลังพร้อมบ้าน จำเลยให้โจทก์รื้อก็ไม่รื้อไล่ก็ไม่ยอมไป โจทก์กลับอ้างว่าที่ดินเป็นของเขาอีกด้วย แสดงว่าโจทก์ยังไม่ได้สละสิทธิรับมรดกในที่พิพาทเลย จึงคัดค้านในทันทีที่ถูกจำเลยโต้แย้งสิทธิตรงข้ามกับจำเลยที่หาได้แสดงหลักฐานได้สิทธิเท่าที่จะพึงมีต่อโจทก์เสียในคราวนี้ไม่ กลับปล่อยให้ล่วงมาอีกไม่น้อยกว่า 2 ปี จึงได้อ้างกับโจทก์ตอนที่โจทก์จะต่อเติมบ้านว่าตนออกหนังสือรับรองการทำประโยชน์ในที่พิพาทเป็นของตนแล้วซึ่งไม่น่าเชื่อว่าโจทก์จะขออนุญาตจำเลยปลุกบ้านอาศัยในที่พิพาทดังจำเลยอ้าง
รูปคดีฟังได้ว่าโจทก์จำเลยผู้มีสิทธิได้รับมรดกคือที่พิพาทได้ครอบครองที่พิพาทร่วมกันมา ถือได้ว่าได้ร่วมกันรับมรดกดังกล่าวและเป็นเจ้าของทรัพย์มรดกดังกล่าวนั้นแล้ว โจทก์จึงมีสิทธิฟ้องขอให้แบ่งทรัพย์ซึ่งตนเป็นเจ้าของร่วมได้จะนำอายุความตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา 1754 มาใช้บังคับหาได้ไม่ที่ศาลอุทธรณ์วินิจฉัยว่าคดีของโจทก์ขาดอายุความและจำเลยเป็นผู้มีสิทธิในที่พิพาท และพิพากษายืนนั้น ไม่ต้องด้วยความเห็นของศาลฎีกา ฎีกาโจทก์ฟังขึ้นพิพากษากลับ เป็นว่าโจทก์กับจำเลยเป็นเจ้าของร่วมกันในที่ดินตามหนังสือรับรองการทำประโยชน์เลขที่ 1639 ตำบลบ้านค้อ อำเภอคำชะอีจังหวัดมุกดาหาร ให้จำเลยดำเนินการให้เจ้าพนักงานที่ดินใส่ชื่อโจทก์เป็นเจ้าของร่วมกับจำเลยในหนังสือรับรองการทำประโยชน์ดังกล่าวมิฉะนั้นให้ถือเอาคำพิพากษาเป็นการแสดงเจตนาแทนจำเลย".
