คำฟ้องและคำให้การ
โจทก์ฟ้องว่า นายไฮเฮงเป็นบุคคลมีสัญชาติไทยโดยกำเนิด ในระหว่างพ.ศ. ๒๔๙๐ นายตินฮงบิดาได้พาไปเยี่ยมญาติที่ประเทศจีนแล้วให้นายไซเฮงอาศัยอยู่กับญาติที่นั่น ครั้นวันที่ ๑๐ สิงหาคม ๒๕๐๒ ได้เดินทางกลับประเทศไทยโดยขอหนังสือเดินทางในฐานะเป็นคนจีนจากรัฐบาลฮ่องกง เพราะเมื่อตอนออกจากประเทศไทยไปนั้นไม่ได้ขอหนังสือเดินทางไปด้วย เมื่อเข้ามาในประเทศไทยแล้ว นายไซเฮง ประสงค์จะอยู่ในประเทศไทย แต่จำเลยไม่ยอมให้อยู่ โดยมีคำสั่งกำหนดให้นายไซเฮงออกไปเสียจากประเทศไทยและสั่งแสดงว่านายไซเฮงมีสัญชาติไทยตามกฎหมาย
จำเลยให้การต่อสู้ว่า นายไซเฮงไม่ใช่บุคคลสัญชาติไทยและตัดฟ้องว่านายไซเฮงเดินทางเข้าประเทศไทยโดยตามหลักฐานว่าเป็นบุคคลสัญชาติจีนและได้รับอนุญาตให้อยู่ในประเทศไทยชั่วคราวตามกำหนดเวลาตามพระราชบัญญัติคนเข้าเมืองแล้ว ก็เป็นหน้าที่ของนายไซเฮงจะต้องปฏิบัติตามนั้น จำเลยไม่ได้สั่งกำหนดให้นายไ.เฮงออกไปจากประเทศไทย จำเลยยังมิได้ออกคำสั่งโต้แย้งสิทธิเรื่องสัญชาติของนายไซเฮงแต่อย่างใด โจทก์จึงไม่มีสิทธิฟ้อง
คำพิพากษาศาลล่าง
ศาลชั้นต้นเห็นว่า ข้อตัดฟ้องของจำเลยฟังไม่ขึ้น และไม่เชื่อว่านายไซเฮงเกิดในประเทศไทย พิพากษายกฟ้อง
โจทก์อุทธรณ์
ศาลอุทธรณ์พิพากษากลับว่าโจทก์มีสัญชาติไทยตามกฎหมาย มีสิทธิอยู่ในประเทศไทยได้ต่อไป ส่วนที่โจทก์ขอให้เพิกถอนระงับคำสั่งของจำเลยที่ให้โจทก์ออกไปจากประเทศไทย ไม่ปรากฏว่าจำเลยมีคำสั่งเช่นนั้น จึงไม่ต้องสั่ง จำเลยฎีกาว่า โจทก์ไม่มีสิทธินำคดีฟ้องต่อศาล เพราะยังไม่มีผู้ใดกล่าวอ้างโต้แย้งสิทธิ และไม่ควรฟังข้อเท็จจริงว่าโจทก์มีสัญชาติไทย
ศาลฎีกาวินิจฉัย
ศาลฎีกาเห็นว่า ในข้อตัดฟ้องของจำเลยนั้น ได้ความว่า พอโจทก์เดินทางมาถึงประเทศไทยได้ ๓ วัน ก็ยื่นฟ้องจำเลยเป็นคดีนี้ขึ้นมา โดยจำเลยยังไม่ได้กระทำให้กระทบกระเทือนต่อสิทธิของโจทก์อย่างใด ตามพระราชบัญญาติคนเข้าเมือง พ.ศ. ๒๔๙๓ มาตรา ๔๓ บัญญัติความว่า ผู้ใดซึ่งเข้ามาในราชอาณาจักร อ้างตนว่าเป็นคนไทย ผู้นั้นต้องพิสูจน์โดยร้องขอพิสูจน์ต่อพนักงานเจ้าหน้าที่หรือร้องขอต่อศาลให้วินิจฉัยก็ได้ เมื่อศาลได้รับคำร้องดังกล่าว ให้ศาลแจ้งแก่พนักงานอัยการซึ่งมีสิทธิที่จะโต้แย้งคัดค้านได้ แต่เนื่องด้วยการฟ้องคดีนี้ โจทก์อ้างว่าจำเลยไม่ยอมให้โจทก์อยู่ โดยมีคำสั่งกำหนดให้โจทก์ออกไปเสียจากประเทศไทย เป็นเหตุให้เข้าใจว่าจำเลยได้โต้แย้งสิทธิเรื่องสัญชาติของโจทก์ขึ้นแล้ว
ศาลจึงได้ดำเนินการไปอย่างคดีมีข้อพิพาท ซึ่งเมื่อกระทำไปเช่นนั้นแล้ว ฝ่ายจำเลยก็คัดค้านสิทธิสัญชาติของโจทก์ขึ้นต่อสู้คดีจนได้ทำการพิจารณามาโดยลำดับ กรณีเช่นนี้จึงควรที่ให้เป็นอันผ่านไปได้ เพราะเกิดเป็นประเด็นข้อพิพาทขึ้นระหว่างคู่ความแล้ว ตามนัยฎีกาที่ ๑๑๒๙/๒๔๙๖ ซึ่งศาลอุทธรณ์อ้างมา ศาลฎีกาฟังข้อเท็จจริงต่อไปว่า โจทก์เป็นคนสัญชาติไทยตามกฎหมายดังที่ศาลอุทธรณ์วินิจฉัยมาและพิพากษายืน
