คำฟ้องและคำให้การ
โจทก์ฟ้องว่า ที่แปลงหนึ่ง 15 ไร่ จำเลยทำสัญญาจะซื้อจากนายเชยคนนอกคดี ก่อนถึงวันกำหนดที่นายเชยจะต้องทำการโอน จำเลยทำสัญญาจะขายที่ที่กล่าวนี้ให้แก่โจทก์ รับเงินมัดจำ 1,000 บาท ครั้นต่อมาจำเลยกลับเอาที่รายนี้ขายให้แก่นางเหรียญ นางบุญล้อมได้ราคาสูงกว่าที่จะขายให้โจทก์ไร่ละ 800 บาท ส่วนการโอน จำเลยจัดการให้นางเหรียญ นางบุญล้อมรับโอนโดยตรงจากนายเชย เป็นอันโจทก์ไม่ได้ที่ โจทก์จึงฟ้องขอบังคับโอนที่แก่โจทก์ มิฉะนั้นให้ใช้ค่าเสียหายจำเลยให้การว่า สัญญาจะขายที่ดินไม่สมบูรณ์ เพราะจำเลยไม่ใช่เจ้าของที่ จำเลยทำสัญญาโดยถูกหลอกลวง สัญญานั้นสามีจำเลยบอกล้างแล้ว สัญญานั้นสิ้นอายุ เพราะมีการทำสัญญาใหม่ระหว่างจำเลยกับนายเชย
ค่าเสียหายจำเลยเถียงว่าไม่มี ข้อความอื่นในคำให้การนอกนี้ไม่จำต้องกล่าวศาลแพ่งฟังว่า จำเลยผิดสัญญา ค่าเสียหายกำหนดจากราคาที่ดินในขณะฟ้อง เพราะฉะนั้น โจทก์จึงต้องขาดประโยชน์ไป 60,000 บาทเนื่องจากที่โจทก์ไม่ได้รับโอนที่ดินมาเป็นของโจทก์ พิพากษาให้จำเลยใช้เงิน 60,000 บาทนี้ กับให้คืนเงินมัดจำกับดอกเบี้ยจำเลยอุทธรณ์ศาลอุทธรณ์เห็นว่า สัญญาระหว่างโจทก์จำเลยนั้น ไม่ผูกพันเพราะจำเลยถูกหลอกลวงให้เข้าทำสัญญา ทั้งสามีจำเลยบอกล้างด้วยแล้วพิพากษาแก้เพียงให้จำเลยคืนเงินมัดจำ 1,000 บาท เท่านั้น
ศาลฎีกาวินิจฉัย
โจทก์ฎีกาศาลฎีกาปรึกษาคดีแล้ว สัญญาระหว่างนายเชยกับจำเลยหมาย ล.3สัญญาระหว่างโจทก์กับจำเลยหมาย ล.4 สัญญาหมาย ล.4 ทำที่บ้านโจทก์สามีโจทก์อยู่ด้วย เมื่อทำสัญญากันแล้ว โจทก์เป็นผู้เก็บสัญญาหมายล.4 และสัญญาหมาย ล.3 จำเลยก็ส่งมอบให้โจทก์เก็บไว้ในคราวเดียวกันนั้นด้วย การที่จำเลยเอาสัญญาหมาย ล.3 มามอบนี้เป็นหลักฐานสำคัญที่จะคลี่คลายให้เห็นว่าเรื่องหลอกลวงไม่มีอย่างที่จำเลยนำสืบ ข้อนำสืบของจำเลยมีว่า จำเลยไปซื้อของขวัญที่ร้านโจทก์ สามีโจทก์พูดขอซื้อที่รายนี้ จำเลยก็ขาย และเซ็นสัญญาหมาย ล.4 ให้ จำเลยนำสืบดังนี้ ลำพังแต่เซ็นสัญญาหมาย ล.4จะอ้างว่าจำเลยถูกหลอกลวง ดังนี้พอจะคิดยาก แต่เหตุใดสัญญาหมาย ล.3จึงติดตัวจำเลยไปในเวลานั้นเล่า
การที่จำเลยมอบสัญญาหมาย ล.3 ให้โจทก์ได้ในเวลานั้น แสดงว่าจำเลยเตรียมไว้รอบคอบแล้วในการที่จะเซ็นสัญญาขายที่ดิน มีเวลาคิดหน้าคิดหลัง ไม่ใช่เรื่องถูกหลอก จำเลยนำสืบถึงคำสนทนาระหว่างโจทก์จำเลยมีข้อความต่าง ๆ นานา จะให้เห็นว่าจำเลยถูกจูงใจนั้นไม่สอดคล้องกับพฤติการณ์หาน่าเชื่อไม่ อีกข้อหนึ่ง ความจริงปรากฏอยู่ว่า ที่รายนี้การขายให้นางเหรียญ นางบุญล้อม ผู้ขายได้ราคาสูงกว่าที่ตกลงจะขายให้โจทก์เป็นผลกำไร มิใช่ขาดทุน เมื่อเป็นเช่นนี้ จะคิดได้อย่างไรว่า จำเลยถูกหลอกลวง ข้อที่ว่าจำเลยถูกหลอกฟังไม่ได้ส่วนการบอกล้างเป็นการใช้สิทธิสุจริตจริงหรือไม่นั้น มีเอกสารเป็นหลักฐานประกอบกับคำนายเชยผู้ขายเดิม กล่าวคือ เกิดมีสัญญาขึ้นอีกฉบับหนึ่ง
ระหว่างสามีจำเลยกับนายเชยเกี่ยวกับการจะซื้อขายที่รายนี้ ส่อให้เห็นว่าการบอกล้างของสามีจำเลยเป็นการใช้สิทธิโดยไม่สุจริตอย่างที่ศาลแพ่งอธิบายไว้อนึ่ง ศาลอุทธรณ์ว่า โจทก์ตระหนักอยู่แล้วว่า การเสี่ยงเข้าทำสัญญาจะซื้อขายนี้ อาศัยความสำเร็จจากนายเชยคนนอกสัญญาไม่เป็นการที่โจทก์เสียหาย และไม่เป็นเรื่องผิดสัญญา ข้อเหล่านี้ไม่ใช่หลักเกณฑ์ ศาลนี้หาเห็นพ้องด้วยไม่ สัญญาจะซื้อขายเช่นคดีนี้เป็นสัญญาใช้ได้ จำเลยไม่ปฏิบัติตามสัญญา ไม่มีข้อแก้ เป็นการผิดสัญญาโดยตรง เมื่อบังคับตามสัญญาไม่ได้ ก็ต้องให้ใช้ค่าเสียหายไม่มีเหตุอันใดจะเว้นเสียได้การกะค่าเสียหาย โจทก์ถือราคาที่ดินเมื่อฟ้องเป็นเกณฑ์การกะค่าเสียหายจะถือเช่นนั้นหาได้ไม่
ไม่มีหลักฐานอันเพียงพอเช่นข้อซึ่งราคาที่ดินขึ้นสูงลิ่ว หรือที่ดินโจทก์ซื้อเพื่อเอาไว้ค้า เหล่านี้ไม่ได้ความว่า จำเลยรู้แล้วโดยตลอดในเมื่อจำเลยทำผิดสัญญา ค่าเสียหายในคดีนี้ คือราคาที่ดินที่เหลื่อมล้ำในครั้งที่จะขายแก่โจทก์ และในครั้งที่ขายเด็ดขาดให้นางเหรียญนางบุญล้อม ครั้งขาย นางเหรียญ นางบุญล้อม สูงกว่า ไร่ละ 800 บาท 15 ไร่ เป็นเงิน 12,000 บาทศาลนี้พิพากษาแก้ ให้จำเลยคืนมัดจำ 1,000 บาท พร้อมดอกเบี้ยร้อยละ 7 ครึ่ง ต่อปี นับจากวันฟ้องจนวันใช้เงินเสร็จ กับให้จำเลยใช้ค่าเสียหายแก่โจทก์ 12,000 บาท ให้จำเลยใช้ค่าธรรมเนียมค่าทนาย 3 ศาล 3,500 บาท แก่โจทก์
