คำฟ้องและคำให้การ
โจทก์ฟ้องว่า โจทก์เป็นผู้เอาประกันภัยและผู้รับประโยชน์ได้ตกลงทำสัญญาประกันอุบัติเหตุพนักงานขับรถของโจทก์หลายคนไว้กับจำเลยนายเนื่อง รอดชัยภูมิ เป็นพนักงานขับรถของโจทก์ผู้หนึ่งที่ได้ทำสัญญาประกันภัยไว้ โดยได้ทำบันทึกตกลงให้โจทก์เป็นผู้รับประโยชน์ตามสัญญาประกันภัยดังกล่าว ในสัญญาประกันภัยนี้ได้มีข้อสัญญาว่าถ้านายเนื่อง รอดชัยภูมิหรือพนักงานขับรถของโจทก์คนหนึ่งคนใดที่ทำสัญญาประกันภัยไว้นั้นถึงแก่ความตายในระหว่างวันที่ 8 สิงหาคม2510 ถึงวันที่ 7 สิงหาคม 2511 จำเลยจะจ่ายค่าสินไหมทดแทนให้แก่โจทก์ ในฐานะที่โจทก์เป็นผู้เอาประกันภัยและเป็นผู้รับประโยชน์ตามสัญญาประกันภัยดังกล่าว จำนวนเงินหนึ่งแสนบาทถ้วน ครั้นวันที่ 11 กรกฎาคม 2511 ซึ่งยังอยู่ในระหว่างอายุสัญญาประกันภัย
นายเนื่องรอดชัยภูมิ ได้ขับรถบรรทุกน้ำมันกลับจากอุดรธานี ได้เกิดอุบัติเหตุรถพลิกคว่ำ นายเนื่อง รอดชัยภูมิ ถึงแก่ความตายโจทก์จึงมีสิทธิได้รับเงินค่าสินไหมทดแทนจากจำเลยจำนวนหนึ่งแสนบาทตามสัญญาโจทก์ทวงถาม จำเลยไม่ยอมจ่ายให้ตามสัญญาขอให้ศาลบังคับจำเลยใช้เงินตามสัญญาและดอกเบี้ย
จำเลยให้การปฏิเสธความรับผิด โจทก์ไม่ใช้ผู้ได้รับความเสียหายหากโจทก์ต้องการเรียกค่าเสียหายสำหรับโจทก์เอง ความเสียหายหากโจทก์จะได้รับเนื่องจากลูกจ้างโจทก์ตาย ก็มีเพียงเงินค่าทดแทนและค่าทำศพ ซึ่งโจทก์นายจ้างจะต้องชำระให้แก่ทายาทผู้อยู่ใต้อุปการะของนายเนื่อง ตามประกาศของกระทรวงมหาดไทยซึ่งออกโดยอาศัยอำนาจตามประกาศคณะปฏิวัติ ฉบับที่ 19 ซึ่งจะเป็นเงินไม่เกินห้าหมื่นบาทโจทก์มีเจตนาไม่สุจริต โจทก์รู้ดีว่าตนไม่มีส่วนได้เสียหรือมีส่วนได้เสียน้อยกว่าหนึ่งแสนบาท ที่นำชีวิตของลูกจ้างของตนมาประกันภัยไว้กับจำเลยเป็นจำนวนถึงคนละหนึ่งแสนบาท โจทก์มีเจตนาที่จะทำการพนันขันต่อกับจำเลยโดยใช้ชีวิตของลูกจ้างโจทก์เป็นเครื่องเดิมพันสัญญาประกันภัยเป็นโมฆะ
หากจะฟังว่าสัญญาสมบูรณ์ จำเลยก็รับผิดเพียง 3,000 บาท ในวันนัดชี้สองสถาน จำเลยสละข้อต่อสู้อื่น คงติดใจสู้เพียง 2 ประเด็น คือ สัญญาเป็นโมฆะ และหากจะฟังว่าสมบูรณ์ จำเลยก็ไม่ต้องรับผิดจ่ายเงินหนึ่งแสนบาท คงต้องผิดตามที่โจทก์เสียหายจริงคือ 3,000 บาทเท่านั้น ศาลชั้นต้นสั่งงดสืบพยานแล้ววินิจฉัยว่า โจทก์มีส่วนได้เสียที่จะทำสัญญาประกันภัยชีวิตนายเนื่องลูกจ้างโจทก์ได้ จำนวนเงินหนึ่งแสนบาทอันเป็นราคาแห่งมูลประกันภัย โดยลักษณะหาใช่เป็นค่าสินไหมทดแทนไม่ เพราะไม่ใช่เป็นการประกันวินาศภัย หากแต่เป็นการตกลงจะใช้เงินจำนวนหนึ่งในเหตุแห่งการตาย กำหนดกันไว้เท่าใดก็ต้องเป็นไปตามนั้น จะนำสืบอย่างอื่นไม่ได้ สัญญาประกันอุบัติเหตุในเรื่องการตายอันเป็นลักษณะเกี่ยวกับสัญญาประกันชีวิตไม่มีบทบัญญัติทำนองมาตรา 874, 877 แห่งประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ พิพากษาให้จำเลยใช้เงินตามฟ้องพร้อมดอกเบี้ย
คำพิพากษาศาลล่าง
จำเลยอุทธรณ์
ศาลอุทธรณ์พิพากษายืน
ศาลฎีกาวินิจฉัย
จำเลยฎีกา ข้อเท็จจริงฟังเป็นยุติว่า โจทก์เป็นนายจ้างของนายเนื่อง รอดชัยภูมิ ซึ่งทำหน้าที่เป็นพนักงานขับรถบรรทุกน้ำมันของโจทก์ โจทก์ได้ทำสัญญาประกันภัยอุบัติเหตุที่จะเกิดแก่นายเนื่องลูกจ้างไว้กับจำเลย ตามสำเนากรมธรรม์ท้ายฟ้องซึ่งระบุให้โจทก์เป็นผู้รับประโยชน์ ต่อมานายเนื่องลูกจ้างโจทก์ได้ประสพอุบัติเหตุรถบรรทุกน้ำมันที่ขับคว่ำ และนายเนื่องถึงแก่ความตาย ตามข้อสัญญาจำเลยมีหน้าที่ต้องจ่ายเงินหนึ่งแสนบาทให้โจทก์ แต่จำเลยไม่ยอมจ่ายให้ ในข้อที่ควรพิจารณาประการแรก คือ สัญญาประกันภัยรายพิพาทนี้เป็นโมฆะหรือไม่นั้น
ศาลฎีกาเห็นว่าโจทก์เป็นนายจ้าง นายเนื่องเป็นลูกจ้างขับรถบรรทุกน้ำมันให้โจทก์ และอุบัติเหตุก็เกิดขึ้นในระหว่างอายุสัญญาจ้าง โจทก์ซึ่งเป็นนายจ้างในกรณีเช่นนี้มีความรับผิดตามกฎหมายที่เห็นอยู่ชัด ๆ สองประการ ประการแรกคือ ความรับผิดของนายจ้างต่อความละเมิดในทางการที่จ้างของลูกจ้างและอีกประการหนึ่งคือความรับผิดของนายจ้างที่จะต้องจ่ายแก่ทายาทผู้อยู่ใต้อุปการะลูกจ้างผู้ตาย ตามประกาศของกระทรวงมหาดไทย ซึ่งออกโดยอาศัยอำนาจประกาศคณะปฏิวัติ ฉบับที่ 19 นอกจากนั้นรถบรรทุกน้ำมันของโจทก์ย่อมจะมีราคาไม่ใช่น้อย โจทก์จะต้องใช้บุคคลที่มีความชำนิชำนาญและไว้วางใจไม่ใช่ว่าใคร ๆ ก็จะมาขับรถบรรทุกน้ำมันกันได้ทั้งนั้น เมื่อรวมเหตุผลทั้งหลายดังกล่าวแล้ว
ศาลฎีกาโดยมติที่ประชุมใหญ่เห็นว่า โจทก์ซึ่งเป็นนายจ้างมีส่วนได้เสียในเหตุที่ประกันภัยตามความหมายในมาตรา 863 ดังกล่าวข้างต้นแล้วเมื่อโจทก์มีส่วนได้เสียในชีวิตของนายเนื่องลูกจ้างดังกล่าวการประกันภัยรายพิพาทนี้จึงไม่ใช่การพนันขันต่อและหาเป็นโมฆะไม่ ฎีกาของจำเลยที่ว่า สัญญาประกันภัยรายพิพาทเป็นสัญญาประกันภัยอุบัติเหตุของบุคคลซึ่งเป็นสัญญาประกันวินาศภัย จำเลยจึงอาจนำสืบเพื่อลดราคามูลประกันภัยและนำสืบถึงจำนวนค่าเสียหายที่แท้จริงที่โจทก์ผู้เอาประกันภัยได้รับ ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 874 และ 877 ได้นั้น
ศาลฎีกาเห็นว่าสัญญาประกันภัยรายพิพาทใช้ชื่อว่า "กรมธรรม์ประกันภัยอุบัติเหตุของบุคคล" ในสัญญากำหนดไว้เป็นอย่าง ๆ คือ เกิดอุบัติเหตุไม่ถึงแก่ความตาย เช่น เสียตา มือ เท้า ฯลฯ ก็ให้ค่าสินไหมทดแทนอย่างหนึ่ง ถ้าอุบัติเหตุถึงตาย ก็ให้ค่าสินไหมทดแทนหนึ่งแสนบาท สภาพเช่นนี้ศาลฎีกาเห็นว่า เฉพาะในส่วนที่เกี่ยวกับการเสี่ยงภัยถึงชีวิต คือ บุคคลผู้ถูกเอาประกันถึงแก่ความตาย ย่อมเป็นสัญญาประกันชีวิตอย่างหนึ่ง เพราะถือได้ว่าความมรณะของบุคคลนั้นเป็นเงื่อนไขแห่งการใช้เงินจำนวนหนึ่งตามความหมายในมาตรา 889 นั่นเอง ปัญหาคงเหลือว่า ในสัญญาเอาประกันชีวิตบุคคลอื่นนั้นผู้เอาประกันภัยจะมีสิทธิเรียกร้องให้ผู้รับประกันภัยใช้เงินจำนวนที่เอาประกันภัยไว้เต็มตามสัญญา โดยไม่จำต้องพิจารณาถึงมูลค่าแห่งส่วนได้เสียที่ผู้เอาประกันภัยมีต่อเจ้าของชีวิตซึ่งกำหนดเป็นเงื่อนไขการใช้เงินหรือไม่
ศาลฎีกาโดยมติที่ประชุมใหญ่เห็นว่าถ้าสัญญาประกันภัยรายพิพาทเป็นสัญญาประกันวินาศภัยแล้ว จำเลยผู้รับประกันภัยย่อมมีสิทธิที่จะพิสูจน์ค่าสินไหมทดแทนเพื่อรับผิดในจำนวนวินาศภัยอันแท้จริงตามมาตรา 877 ทั้งนี้เพราะสัญญาประกันวินาศภัยเป็นสัญญาชดใช้ค่าเสียหาย ผู้เอาประกันภัยจะค้ากำไรจากสัญญาประกันวินาศภัยหาได้ไม่ แต่ถ้าสัญญาประกันภัยรายพิพาทเป็นสัญญาประกันชีวิตแล้ว บทบัญญัติดังกล่าวหาได้นำมาใช้แก่สัญญาประกันชีวิตไม่ เพราะสัญญาประกันชีวิตมิใช่สัญญาชดใช้ความเสียหาย เมื่อกำหนดเงินไว้เท่าใด ก็ต้องจ่ายตามจำนวนนั้น เมื่อสัญญาประกันภัยรายพิพาทเป็นสัญญาประกันชีวิตและโจทก์ก็เป็นผู้มีส่วนได้เสียดังกล่าวมาแล้วข้างต้นสัญญารายพิพาทจึงมีผลสมบูรณ์ทุกประการ เมื่อนายเนื่องลูกจ้างโจทก์ถึงแก่ความตายโดยอุบัติเหตุในระหว่างอายุสัญญาประกันภัย จำเลยก็ต้องจ่ายเงินหนึ่งแสนบาทให้โจทก์ตามเงื่อนไขในสัญญา จำเลยจะขอนำสืบถึงค่าเสียหายอันแท้จริงในสัญญาประกันชีวิตหาได้ไม่
ผลคำพิพากษา
พิพากษายืน
