คำฟ้องและคำให้การ
โจทก์ฟ้องขอให้ศาลพิพากษาขับไล่จำเลยทั้งสี่และบริวารให้ขนย้ายทรัพย์สินและออกไปจากสถานีบริการน้ำมันที่พิพาท โดยส่งมอบสถานีบริการน้ำมันที่พิพาทพร้อมเครื่องอุปกรณ์ในสภาพเรียบร้อยใช้การได้ดี ให้จำเลยทั้งสี่ร่วมกันชำระเงินจำนวน 1,560,396.15 บาท พร้อมดอกเบี้ยอัตราร้อยละ 15 ของต้นเงิน 1,056,294.44 บาท แก่โจทก์ นับถัดจากวันฟ้องจนกว่าจะชำระเสร็จให้จำเลยทั้งสี่ร่วมกันชำระค่าเสียหายแก่โจทก์ในอัตราเดือนละ 120,000 บาท นับถัดจากเดือนที่ฟ้องเป็นต้นไปจนกว่าจะส่งมอบสถานีบริการน้ำมันที่พิพาทพร้อมเครื่องอุปกรณ์คืนโจทก์
จำเลยทั้งสี่ให้การขอให้ยกฟ้อง จำเลยที่ 1 ฟ้องแย้งว่า โจทก์เป็นฝ่ายผิดนัด ทำให้จำเลยที่ 1 ได้รับความเสียหาย ให้โจทก์ชำระเงินจำนวน 1,400,000 บาท พร้อมดอกเบี้ยอัตราร้อยละ 7.5 ต่อปี นับแต่วันฟ้องแย้งไปจนกว่าจะชำระเสร็จแก่จำเลยที่ 1
โจทก์ให้การแก้ฟ้องแย้ง ขอให้ยกฟ้องแย้ง
ระหว่างพิจารณา จำเลยที่ 1 ขอถอนฟ้องแย้ง โจทก์ไม่ค้าน
คำพิพากษาศาลล่าง
ศาลทรัพย์สินทางปัญญาและการค้าระหว่างประเทศกลางมีคำสั่งอนุญาต
ศาลทรัพย์สินทางปัญญาและการค้าระหว่างประเทศกลางพิพากษาให้จำเลยที่ 1 ถึงที่ 3 ส่งมอบสถานีบริการน้ำมันเลขที่ 12/9 บนที่ดินโฉนดเลขที่ 15333 เลขที่ดิน 601 หน้าสำรวจ 2556 ตำบลตลาดใหญ่ (สั้นใน) อำเภอเมืองภูเก็ต จังหวัดภูเก็ต พร้อมเครื่องอุปกรณ์ในสภาพเรียบร้อยใช้การได้ดี ให้จำเลยที่ 1 ถึงที่ 3 ร่วมกันชำระเงิน 1,354,476.15 บาท และร่วมกันชำระค่าเสียหายให้แก่โจทก์ในอัตราเดือนละ 51,360 บาท นับถัดจากเดือนที่ฟ้องจนกว่าจะส่งมอบสถานีบริการน้ำมันพร้อมเครื่องอุปกรณ์คืนโจทก์ ให้จำเลยที่ 1 ถึงที่ 3 ใช้ค่าฤชาธรรมเนียมแทนโจทก์ โดยกำหนดค่าทนายความ 50,000 บาท ยกฟ้องจำเลยที่ 4 จำเลยที่ 1 ถึงที่ 3 อุทธรณ์ต่อศาลฎีกา ศาลฎีกาแผนกคดีทรัพย์สินทางปัญญาและการค้าระหว่างประเทศวินิจฉัยว่า...
มีปัญหาตามอุทธรณ์ของจำเลยที่ 1 ถึงที่ 3 ข้อต่อมาว่า สัญญาการให้สิทธิของโจทก์แก่จำเลยที่ 1 ตามฟ้องเป็นโมฆะหรือไม่ ซึ่งจำเลยทั้งสามอ้างว่าตามพระราชบัญญัติเครื่องหมายการค้า พ.ศ.2534 มาตรา 68 วรรคสอง บัญญัติให้สัญญาอนุญาตให้ใช้เครื่องหมายการค้าที่ได้จดทะเบียนแล้วต้องทำเป็นหนังสือและจดทะเบียนต่อนายทะเบียนอันเป็นแบบแห่งนิติกรรม ดังนั้น สัญญาอนุญาตให้ใช้เครื่องหมายการค้าที่ไม่ทำตามแบบดังกล่าวย่อมตกเป็นโมฆะ เห็นว่า ปัญหาดังกล่าวเป็นปัญหาเกี่ยวด้วยความสงบเรียบร้อยของประชาชน แม้จำเลยที่ 1 ถึง 3 ไม่ได้ให้การไว้ก็มีสิทธิยกขึ้นอุทธรณ์ได้ ข้อเท็จจริงตามคำบรรยายฟ้องของโจทก์ที่จำเลยที่ 1 ถึงที่ 3 มิได้ให้การปฏิเสธรับฟังได้ว่า
โจทก์เป็นเจ้าของชื่อทางการค้าคำว่า "คาลเท็กซ์" และ "สตาร์มาร์ท" และได้จดทะเบียนเป็นเครื่องหมายการค้าและเครื่องหมายบริการไว้ด้วย โจทก์เช่าที่ดินจากบุคคลภายนอกแล้วก่อสร้างสถานีบริการน้ำมันตามคำฟ้องขึ้น ในปี 2541 โจทก์ได้ทำสัญญาการให้สิทธิดำเนินกิจการสถานีบริการน้ำมันดังกล่าวแก่จำเลยที่ 1 ซึ่งตามสัญญาดังกล่าว ข้อ 4 ระบุถึงข้อตกลงการให้สิทธิว่า โจทก์ให้สิทธิชนิดไม่ผูกขาดแก่จำเลยที่ 1 ที่จะดำเนินการในสถานีบริการน้ำมันดังกล่าว เพื่อประกอบธุรกิจจำหน่ายปลีกผลิตภัณฑ์ปิโตรเลียมของโจทก์ โดยโจทก์ยอมให้จำเลยที่ 1 เข้าไปในที่ดินและใช้สถานีบริการน้ำมันรวมทั้งเครื่องมือภายใต้เงื่อนไขและข้อกำหนดในสัญญานี้ และตามสัญญาข้อ 5 ระบุถึงค่าธรรมเนียมในการดำเนินการที่จำเลยที่ 1 ต้องชำระตอบแทนแก่โจทก์
จากข้อสัญญาดังกล่าวเห็นได้ว่า โจทก์เพียงตกลงให้สิทธิจำเลยที่ 1 เข้าดำเนินกิจการสถานีบริการน้ำมันของโจทก์ภายใต้ชื่อทางการค้าคำว่า "คาลเท็กซ์" ของโจทก์เท่านั้น ผลิตภัณฑ์ปิโตรเลียมที่จำเลยที่ 1 ต้องซื้อจากโจทก์มาจำหน่ายในสถานีบริการน้ำมันตามข้อสัญญาดังกล่าวก็เป็นสินค้าของโจทก์เอง แม้จะมีการใช้เครื่องหมายการค้า "คาลเท็กซ์" ก็เป็นการใช้เครื่องหมายการค้าโดยโจทก์เองแล้วนำมาจำหน่ายให้แก่จำเลยที่ 1 เพื่อจำหน่ายให้แก่ลูกค้าต่อไปเท่านั้น มิใช่กรณีที่จำเลยที่ 1 จัดหาผลิตภัณฑ์หรือสินค้ามาเองแล้วจำเลยที่ 1 นำเครื่องหมายการค้าของโจทก์มาใช้กับสินค้าของจำเลยที่ 1 นั้นโดยโจทก์อนุญาตอันจะถือเป็นกรณีที่โจทก์อนุญาตให้จำเลยที่ 1 ใช้เครื่องหมายการค้าของโจทก์แต่อย่างใด
สัญญาการให้สิทธิดำเนินกิจการสถานีบริการน้ำมันดังกล่าวจึงมิใช่สัญญาอนุญาตให้ใช้เครื่องหมายการค้า ดังนั้น แม้จะไม่จดทะเบียนต่อนายทะเบียนก็หาตกเป็นโมฆะไม่ ส่วนกรณีสัญญาอนุญาตให้สิทธิใช้เครื่องหมายสตาร์มาร์ทนั้น แม้สัญญาดังกล่าวจะเป็นกรณีที่โจทก์อนุญาตให้จำเลยที่ 1 ประกอบกิจการให้บริการร้านค้า เพื่อให้จำเลยที่ 1 เป็นผู้ให้บริการแก่ลูกค้าภายใต้เครื่องหมายบริการคำว่า "สตาร์มาร์ท" ของโจทก์อันเป็นกรณีที่โจทก์อนุญาตให้จำเลยที่ 1 ใช้เครื่องหมายบริการ ซึ่งหากสัญญาอนุญาตให้ใช้เครื่องหมายบริการนี้ไม่ได้ทำเป็นหนังสือและจดทะเบียนจะตกเป็นโมฆะเพราะไม่ทำตามแบบตามพระราชบัญญัติเครื่องหมายการค้า พ.ศ.2534 มาตรา 80 ประกอบด้วยมาตรา 68 วรรคสองก็ตาม แต่ตามสัญญาอนุญาตให้ใช้เครื่องหมายบริการนี้นั้น ในสัญญาระบุข้อตกลงในการให้สิทธิโดยโจทก์เป็นเจ้าของระบบ
"สตาร์มาร์ท" ซึ่งประกอบด้วยเครื่องหมายบริการ ชื่อทางการค้า สัญลักษณ์ การใช้สีที่มีเอกลักษณ์เฉพาะตัว เครื่องมือ คู่มือการประกอบธุรกิจ โดยโจทก์ได้พัฒนาระบบดังกล่าว รวมถึงการกำหนดรูปแบบ การจัดวาง การจำหน่าย สินค้า การขายปลีกสินค้าอุปโภคบริโภคต่าง ๆ การส่งเสริมการขายและการโฆษณา การบริหารจัดการ และการฝึกอบรมพนักงานของผู้รับอนุญาตให้ใช้สิทธิ และโจทก์ตกลงอนุญาตให้จำเลยที่ 1 เข้าดำเนินกิจการร้านสตาร์มาร์ทในสถานีบริการน้ำมันของโจทก์ดังกล่าวข้างต้นโดยใช้ระบบของโจทก์ดังกล่าวนั้น โดยจำเลยที่ 1 ต้องชำระค่าตอบแทนแก่โจทก์ เห็นได้ว่าสัญญาอนุญาตให้ใช้เครื่องหมายบริการนี้เป็นสัญญาต่างตอบแทนระหว่างโจทก์กับจำเลยที่ 1 ซึ่งโจทก์ให้สิทธิในระบบสตาร์มาร์ทแก่จำเลยที่ 1 หลายประเภท เพื่อให้ประโยชน์ตอบแทนต่อการที่จำเลยยที่ 1 จะต้องชำระค่าตอบแทนแก่โจทก์ โดยเครื่องหมายคำว่า
"สตาร์มาร์ท" เป็นเพียงสิทธิส่วนหนึ่งในสิทธิหลายประการในระบบสตาร์มาร์ทที่โจทก์อนุญาตให้จำเลยที่ 1 ได้ใช้ประโยชน์ ซึ่งสิทธิหรือประโยชน์ประการอื่นนั้นคู่สัญญาได้แสดงเจตนาระบุชัดไว้แล้ว แสดงถึงพฤติการณ์ที่แยกได้ต่างหากจากสิทธิในการใช้เครื่องหมายบริการ ข้อตกลงส่วนอื่นจึงใช้บังคับได้ไม่เป็นโมฆะตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 173 ยิ่งไปกว่านั้นคำว่า "สตาร์มาร์ท" นี้ นอกจากจะเป็นเครื่องหมายบริการของโจทก์แล้วยังเป็นชื่อทางการค้าของโจทก์อีกด้วย โดยในส่วนของข้อตกลงเกี่ยวกับชื่อทางการค้าที่จำเลยที่ 1 ได้รับประโยชน์จากการอนุญาตให้ใช้โดยโจทก์นั้นไม่มีกฎหมายบังคับให้ต้องทำตามแบบแห่งนิติกรรมไว้แต่อย่างใด สัญญาที่เป็นการอนุญาตให้ใช้เครื่องหมาย "สตาร์มาร์ท" จึงสมบูรณ์ในส่วนของการอนุญาตให้ใช้ชื่อทางการค้าด้วย ที่ศาลทรัพย์สินทางปัญญาและการค้าระหว่างประเทศกลางพิพากษาบังคับตามสัญญาอนุญาตให้ใช้เครื่องหมายการค้าและสัญญาอนุญาตให้ใช้เครื่องหมายบริการดังกล่าวจึงชอบแล้ว
ศาลฎีกาวินิจฉัย
อนึ่ง ศาลทรัพย์สินทางปัญญาและการค้าระหว่างประเทศกลางพิพากษายกฟ้องโจทก์ในส่วนของจำเลยที่ 4 โดยไม่ได้มีคำสั่งในส่วนของค่าฤชาธรรมเนียมระหว่างโจทก์และจำเลยที่ 4 ด้วย จึงเห็นสมควรแก้ไขให้ถูกต้อง
Result
พิพากษาแก้เป็นว่า เฉพาะค่าฤชาธรรมเนียมระหว่างโจทก์และจำเลยที่ 4 ให้เป็นพับ นอกจากที่แก้ให้เป็นไปตามคำพิพากษาศาลทรัพย์สินทางปัญญาและการค้าระหว่างประเทศกลาง ค่าฤชาธรรมเนียมในชั้นนี้ให้เป็นพับ
