คำฟ้องและคำให้การ
กรณีสืบเนื่องมาจากศาลชั้นต้นพิพากษาให้จำเลยรับไถ่ถอนที่ดิน 2 แปลง ราคา 64,000 บาท จากโจทก์ คดีถึงที่สุด โจทก์วางเงินค่าไถ่ที่ดินตามคำพิพากษาต่อศาลแล้วแต่จำเลยไม่โอนที่ดินให้โจทก์ ศาลชั้นต้นนัดพร้อมเพื่อสอบถาม จำเลยแถลงว่าที่ดินแปลง น.ส.3 เลขที่ 122 โจทก์ขายให้จำเลยอย่างขายขาดไม่ใช่ขายฝากและจำเลยได้ยกให้บุตรไปแล้วบุตรไม่ยอมคืนให้จึงไม่สามารถโอนให้โจทก์ ส่วนอีกแปลงหนึ่งจำเลยได้ประกาศโอนให้โจทก์แล้วจำเลยมิได้จงใจไม่ปฏิบัติตามคำบังคับของศาลศาลชั้นต้นเห็นว่า เมื่อสภาพแห่งหนี้หรือสิทธิได้ตกไปยังบุคคลภายนอกแล้ว ตั้งแต่ก่อนฟ้องคดี โจทก์มิได้มีคำขอให้เพิกถอนการโอนระหว่างจำเลยกับบุตรมาด้วย ผลแห่งคำพิพากษาจึงไม่มีสภาพบังคับไปถึงการโอนนั้น
ๆ ถือได้ว่าสภาพแห่งหนี้ไม่เปิดช่องให้บังคับกันได้เพื่อประโยชน์แห่งความยุติธรรมและผลแห่งคำพิพากษาในที่สุด อาศัยอำนาจตามความในมาตรา 276 แห่งประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง และมาตรา 213 แห่งประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์จึงกำหนดให้จำเลยชดใช้ค่าเสียหายแก่โจทก์ตามสภาพแห่งความเป็นจริงที่โจทก์ต้องเสียหายไปทั้งหมด แต่ขณะนี้โจทก์ยังไม่ยอมรับค่าเสียหายและยังมิได้กำหนด ศาลจึงให้โจทก์ประเมินค่าเสียหายมาให้ทราบ หากจำเลยไม่ยอมชดใช้ค่าเสียหายตามที่ศาลเห็นสมควร ก็จะได้ยึดทรัพย์จำเลยขายทอดตลาดใช้ค่าเสียหายแก่โจทก์ต่อไปจำเลยอุทธรณ์ศาลอุทธรณ์พิพากษายกคำสั่งศาลชั้นต้น ให้ศาลชั้นต้นบังคับคดีไปตามเงื่อนไขที่ระบุไว้ในคำพิพากษา
หากสภาพแห่งหนี้ไม่เปิดช่องให้บังคับคดีได้ ก็ให้ศาลชั้นต้นพิจารณาสั่งตามรูปคดีโจทก์ฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า คดีนี้โจทกฟ้องจำเลยขอให้บังคับจำเลยยอมรับการไถ่ถอนที่ดิน 2 แปลงในราคา 64,000 บาท จากโจทก์ไม่ได้มีคำขอว่า ถ้าไม่สามารถโอนที่ดินคืนก็ให้ใช้ค่าเสียหายแทน ศาลพิพากษาตามคำขอของโจทก์ว่าให้จำเลยยอมรับการไถ่ถอนที่ดินทั้งสองแปลงตามฟ้องในราคา 64,000 บาท จากโจทก์ ฉะนั้นที่ศาลชั้นต้นสั่งให้จำเลยชดใช้ค่าเสียหายแทนเพราะสภาพแห่งหนี้ไม่เปิดช่องให้บังคับได้เนื่องจากจำเลยโอนที่ดินให้แก่บุตรแล้ว จึงเป็นการบังคับจำเลยนอกเหนือจากคำพิพากษา
ศาลฎีกาวินิจฉัย
ที่โจทก์ฎีกาว่าศาลชั้นต้นมีอำนาจสั่งโดยอาศัยบทบัญญัติมาตรา 276 แห่งประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่งนั้น เห็นว่าบทบัญญัติ มาตรา 276 เป็นเรื่องการออกหมายบังคับคดีเพื่อปฏิบัติการให้เป็นไปตามคำพิพากษา โดยให้ศาลระบุเงื่อนไขแห่งการบังคับคดีลงในหมายเพียงเท่าที่สภาพแห่งการบังคับคดีจะเปิดช่องให้ทำได้โดยทางศาลหรือโดยทางเจ้าพนักงานของศาล มิได้หมายความว่า ถ้าสภาพแห่งการบังคับคดีไม่เปิดช่องให้ทำได้ ศาลก็มีอำนาจสั่งให้ใช้ค่าเสียหายแทนทั้ง ๆ ที่ศาลไม่ได้พิพากษาเช่นนั้น ซึ่งเป็นการบังคับคดีผิดไปจากคำพิพากษาพิพากษายืน
