คำฟ้องและคำให้การ
โจทก์ฟ้องว่า โจทก์มิใช่ผู้ประกอบการค้าประเภท 11 การค้าอสังหาริมทรัพย์ตามบัญชีอัตราภาษีการค้า เพราะโจทก์ซื้อที่ดินไว้โดยมุ่งจะเก็บสะสมเป็นมรดกให้แก่ลูกหลานและเพื่อจะใช้ที่ดินเป็นหลักประกัน จัดหาเงินทุนหมุนเวียนใช้ในกิจการของบริษัทต่าง ๆ ที่โจทก์เป็นเจ้าของ ที่โจทก์ขายที่ดินไปบ้างก็ด้วยความจำเป็นไม่ได้หวังในทางการค้าหรือหากำไร โจทก์จึงไม่ต้องเสียภาษีเงินได้ และภาษีการค้าตามที่จำเลยประเมิน ขอให้เพิกถอนการประเมินและคำวินิจฉัยอุทธรณ์จำเลยทั้งสี่ให้การว่า การประเมินของเจ้าพนักงานประเมินชอบแล้ว ขอให้ยกฟ้องศาลชั้นต้นพิพากษายกฟ้องโจทก์อุทธรณ์ศาลอุทธรณ์พิพากษายืนโจทก์ฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า ตามประมวลรัษฎากร มาตรา 77 นิยามคำว่า
"การค้า" ให้หมายความว่า การประกอบธุรกิจ การพาณิชย์ การอุตสาหกรรม การเกษตร การผลิต การนำเข้า การส่งออกหรือการให้บริการใด ๆ เพื่อหาประโยชน์อันมีมูลค่า และตามบัญชีอัตราภาษีการค้าประเภทการค้า 11 การขายอสังหาริมทรัพย์เป็นทางค้าหรือหากำไร ผู้ประกอบการค้ามีหน้าที่ต้องเสียภาษีการค้า ดังนั้น ปัญหาที่จะต้องวินิจฉัยจึงอยู่ที่ว่า โจทก์ขายที่ดินเป็นทางการค้าหรือหากำไรหรือไม่
ศาลฎีกาวินิจฉัย
ศาลฎีกาเห็นว่าตามพฤติการณ์ของโจทก์ที่ซื้อที่ดินไว้เป็นจำนวนถึงร้อยกว่าโฉนด โดยไม่ปรากฏว่าได้เข้าทำประโยชน์ในที่ดิน และได้ขายไปเป็นจำนวนถึง 20 กว่าโฉนดในระยะเวลา 3 ปี มีกำไรทุกแปลง บางแปลงกำไรหลายเท่าตัว ส่วนมากขายให้แก่โรงงานอุตสาหกรรม ในเขตจังหวัดสมุทรปราการซึ่งโจทก์ซื้อที่ดินเหล่านั้นไว้ในระยะเวลาที่ทางการมีนโยบายที่จะให้ท้องที่นั้นเป็นย่านอุตสาหกรรม ย่อมแสดงว่าโจทก์มีจุดมุ่งหมายในการซื้อที่ดินจำนวนมากเหล่านั้นไว้เพื่อขายหากำไรเป็นสำคัญที่โจทก์อ้างว่าโจทก์ต้องการสะสมไว้ให้เป็นมรดกตกทอดให้แก่ลูกหลานของโจทก์นั้น ยังไม่มีเหตุผลที่จะให้รับฟังเช่นนั้นได้ เพราะถ้าโจทก์มีความตั้งใจจริงเช่นนั้น โจทก์ก็ต้องไม่ขายที่ดินเหล่านั้นไปในระหว่างที่โจทก์ยังมีชีวิตอยู่
เว้นแต่จะมีเหตุจำเป็นจริง ๆ เช่น เพื่อการครองชีพเป็นต้น ที่โจทก์อ้างว่าโจทก์ซื้อที่ดินจำนวนมากไว้เพื่อเป็นประกันการเปิดเครดิตกับธนาคาร เนื่องจากโจทก์มีการค้าที่ต้องใช้เครดิตกับธนาคารมากก็ดี หรือขายเพื่อนำเงินไปใช้จ่ายในการจัดสร้างเมืองโบราณของบริษัทเมืองโบราณก็ดีนั้น กลับเป็นเหตุผลแสดงว่า โจทก์ซื้อที่ดินไว้เพื่อหาประโยชน์อันมีมูลค่าและได้ขายที่ดินเอาเงินมาลงทุนทำการค้าต่อไปอีกนั่นเอง เพราะการหาเครดิตจากธนาคารเป็นการกระทำเพื่อประโยชน์ในการค้าของโจทก์ และธนาคารย่อมไม่ให้เครดิตแก่โจทก์เกินกว่าราคาที่ดิน ถ้าโจทก์ไม่หวังว่า ราคาที่ดินจะสูงขึ้น โจทก์ก็คงไม่ซื้อเอาไว้เพราะโจทก์ย่อมใช้เงินที่จ่ายไปในการซื้อที่ดินเป็นทุนหมุนเวียนในการค้าได้อยู่แล้ว โดยไม่ต้องเสียค่าธรรมเนียมในการขอเครดิตจากธนาคาร
เมืองโบราณที่โจทก์สร้างขึ้น โจทก์ก็เก็บค่าธรรมเนียมจากคนเข้าชมคนละห้าสิบบาท มีลักษณะเป็นการค้า หรือหากำไร ศาลฎีกาจึงเห็นพ้องด้วยกับศาลอุทธรณ์ที่วินิจฉัยว่า โจทก์ซื้อที่ดินไว้โดยมุ่งทางการค้าหรือหากำไรมาแต่เดิม และได้ขายที่ดินดังกล่าวไปเป็นทางการค้าหรือหากำไรเป็นส่วนตัว ถือได้ว่าเป็นผู้ประกอบการค้า มีหน้าที่ต้องเสียภาษีการค้าในประเภทการค้า 11 และต้องเสียภาษีเงินได้จากรายรับ เพราะเงินที่โจทก์ได้รับจากการขายที่ดินเข้าลักษณะเป็นเงินได้พึงประเมินตามประมวลรัษฎากร มาตรา 40(8) ทั้งไม่เข้าข่ายที่จะได้รับยกเว้นไม่ต้องเสียภาษีเงินได้ตามความในมาตรา 42(9) แม้โจทก์จะได้แจ้งข้อยกเว้นไว้ใน ภ.ง.ด.9 แล้วก็ตามที่โจทก์ฎีกาและยื่นคำแถลงการณ์ประกอบว่า
โจทก์นำพยานมาสืบฟังได้ว่าโจทก์ไม่ใช่ผู้ค้าที่ดิน แต่ค้าขายอย่างอื่น และโจทก์ขายที่ดิน 20 กว่าโฉนดให้ผู้ซื้อเพียง 5 รายเท่านั้น ที่โจทก์ขายที่ดินให้กับโรงงานอุตสาหกรรมก็เพราะถูกอ้อนวอนขอซื้อเพื่อขยายโรงงานโจทก์จึงยอมขายให้ และได้อ้างคำพิพากษาฎีกาที่ 1049/2512 ซึ่งวินิจฉัยโดยที่ประชุมใหญ่ว่าคำว่าพ่อค้าตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 165(1) ต้องถือตามความรู้สึกของประชาชนทั่ว ๆ ไปเข้าใจกัน คือความหมายถึงผู้ที่ประกอบการค้าโดยซื้อสินค้าแล้วขายไปเป็นปกติธุระ ซึ่งพ่อค้าในที่นี้ย่อมหมายความถึงผู้ประกอบการค้านั่นเอง โจทก์มิได้ประกอบการค้าที่ดินเป็นปกติธุระ โจทก์จึงไม่ต้องเสียภาษีการค้าหรือภาษีประเภทอื่นนั้น
เห็นว่าการที่จะถือว่าโจทก์เป็นผู้ประกอบการค้าที่ดินหรือไม่นั้น มิใช่จะอาศัยแต่เพียงเหตุทั้งหมดดังที่โจทก์อ้างแต่ต้องอาศัยพฤติการณ์ทั่ว ๆ ไป ของโจทก์ประกอบกันเป็นประมาณ ดังที่ได้วินิจฉัยแล้วข้างต้นและคำว่าผู้ประกอบการค้า ตามประมวลรัษฎากร มีความหมายกว้างกว่า คำว่า พ่อค้าในมาตรา 165(1) ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ เพราะคำว่าการค้าในประมวลรัษฎากร มาตรา 77 หมายความรวมถึงการประกอบธุรกิจ และอื่น ๆ อีกด้วย ฎีกาของโจทก์ฟังไม่ขึ้นพิพากษายืน
