คำฟ้องและคำให้การ
โจทก์ฟ้องว่า คณะกรรมการปฏิบัติการตามพระราชบัญญัติการค้าข้าว พ.ศ. ๒๔๘๙ ได้ออกประกาศโดยอาศัยอำนาจตามมาตรา ๘, ๙, ๑๒ กำหนดเขต จังหวัดนราธิวาสเป็นเขตควบคุมข้าว และตั้งผู้ว่าราชการจังหวัดนราธิวาสเป็นพนักงานเจ้าหน้าที่มีอำนาจตามข้อ ๖ ของประกาศคณะกรรมการฯ ฉบับที่ ๖๙ ลงวันที่ ๒๔ พฤศจิกายน ๒๔๙๙ และผู้ว่าราชการจังหวัดนราธิวาสได้ออกประกาศฉบับที่ ๒ ลงวันที่ ๓๐ ธันวาคม ๒๕๐๗ ให้ผู้ได้รับหนังสืออนุญาตประกอบการค้าข้าวทำรายงานการค้าข้าวประจำวันให้เสร็จสิ้นในวันรุ่งขึ้น และเก็บไว้ ณ สถานที่ประกอบการค้าข้าว จำเลยได้ทราบประกาศของผู้ว่าราชการจังหวัดดังกล่าวแล้ว บังอาจฝ่าฝืน คือ จำเลยทำรายงานการค้าข้าวประจำวันครั้งสุดท้ายเพียงวันที่ ๑๓ พฤศจิกายน ๒๕๐๘ โดยลงบัญชีข้าวสารเจ้าเหลือเมื่อสิ้นวันจำนวน ๘,๘๐๐ กิโลกรัม
ราคา ๑๖,๗๒๐ บาท ครั้นต่อมาเมื่อระหว่างตั้งแต่วันที่ ๑๔ พฤศจิกายน ๒๕๐๘ ตลอดมาจนถึงวันที่ ๑๙ พฤศจิกายน พ.ศ. ๒๕๐๘ เวลากลางคืน จำเลยได้บังอาจละเว้นไม่ทำรายงานการค้าข้าวประจำวันให้เสร็จสิ้นในวันที่ ๑๔ พฤศจิกายน พ.ศ. ๒๕๐๘ เวลากลางวัน ซึ่งเป็นวันรุ่งขึ้น จำเลยได้ฝ่าฝืนไม่ทำรายงานการค้าข้าวประจำวันให้เสร็จสิ้นในวันรุ่งขึ้นตลอดมาจนถึงวันที่ ๑๙ พฤศจิกายน พ.ศ. ๒๕๐๘ เหตุเกิดที่ตำบลบางนาค อำเภอเมืองนราธิวาส จังหวัดนราธิวาส วันที่ ๑๔ พฤศจิกายน พ.ศ. ๒๕๐๘ เวลากลางวัน เจ้าพนักงานตรวจพบการกระทำผิดของจำเลยและยึดข้าวสารจำนวน ๘,๘๐๐ กิโลกรัมเป็นของกลาง ขอให้ลงโทษจำเลยตามพระราชบัญญัติการค้าข้าว พ.ศ. ๒๔๘๙ มาตรา ๔, ๘, ๑๒, ๑๗, ๑๘ พระราชบัญญัติการค้าข้าว (ฉบับที่ ๒)
พ.ศ. ๒๔๘๙ มาตรา ๓, ๔, ๖, ๑๐, ๑๒ ประกาศคณะกรรมการปฏิบัติการตามพระราชบัญญัติการค้าข้าว พ.ศ. ๒๔๘๙ ฉบับที่ ๖๙ ลงวันที่ ๒๔ พฤศจิกายน พ.ศ. ๒๔๙๙ ประกาศพนักงานเจ้าหน้าที่ตามพระราชบัญญัติการค้าข้าว พ.ศ. ๒๔๘๙ จังหวัดนราธิวาส ฉบับที่ ๒ ลงวันที่ ๓๐ ธันวาคม พ.ศ. ๒๕๐๗ และริบของกลาง
จำเลยให้การรับสารภาพ และขอให้ศาลคืนข้าวของกลางแก่จำเลยเพราะได้แจ้งปริมาณไว้แล้ว
คำพิพากษาศาลล่าง
ศาลชั้นต้นพิพากษาว่าจำเลยมีความผิดตามกฎหมายที่โจทก์ฟ้อง ให้จำคุก ๑ ปีและปรับ ๑,๒๐๐ บาท รับสารภาพโดยดี ลดโทษให้กึ่งหนึ่งคงจำคุก ๖ เดือน และปรับ ๖๐๐ บาท โทษจำคุกให้รอไว้มีกำหนด ๒ ปี คงปรับสถานเดียว และริบข้าวของกลาง
จำเลยอุทธรณ์
ศาลอุทธรณ์พิพากษายืน
ศาลฎีกาวินิจฉัย
จำเลยฎีกา ศาลฎีกาประชุมปรึกษาแล้ว ข้อที่จำเลยฎีกาว่าประกาศคณะกรรมการปฏิบัติการตามพระราชบัญญัติการค้าข้าว พ.ศ. ๒๔๘๙ ฉบับที่ ๖๙ ลงวันที่ ๒๔ พฤศจิกายน ๒๔๙๙ ไม่ได้ให้อำนาจแก่ผู้ว่าราชการจังหวัดที่จะออกประกาศบังคับให้ผู้ได้รับหนังสืออนุญาตให้ประกอบการค้าข้าวต้องทำรายงานการค้าข้าวประจำวันเก็บไว้ ณ สถานที่ทำการค้าแต่ประการใด ฉะนั้นประกาศของผู้ว่าราชการจังหวัดนราธิวาส ฉบับที่ ๒ ลงวันที่ ๓๐ ธันวาคม ๒๕๐๗ จึงเป็นประกาศที่นอกเหนืออำนาจ ไม่ชอบด้วยกฎหมาย
ศาลฎีกาเห็นว่าประกาศคณะกรรมการปฏิบัติการตามพระราชบัญญัติการค้าข้าวฯ ฉบับที่ ๖๙ นั้น ได้ให้อำนาจแก่ผู้ว่าราชการจังหวัดไว้ในข้อ ๖ (๕) ที่จะสั่งให้ผู้ประกอบการค้าข้าวแจ้งปริมาณและสถานที่เก็บข้าวได้ ซึ่งศาลฎีกาเห็นว่ารายงานการค้าข้าวประจำวันนี้คือการแจ้งปริมาณข้าวที่คงเหลือไว้วันหนึ่ง ๆ นั้นเอง ฉะนั้นผู้ว่าราชการจังหวัดนราธิวาสจึงมีอำนาจออกประกาศให้ทำรายงานการค้าข้าวได้ตามอำนาจในประกาศฉบับที่ ๖๙ ข้อ ๖ (๕) ดังกล่าวแล้ว และผู้ว่าราชการจังหวัดฯ ก็ย่อมจะมีอำนาจกำหนดระยะเวลาให้ผู้ค้าข้าวทำรายงานการค้าข้าวประจำวันให้เสร็จในวันรุ่งขึ้นได้ตามอำนาจที่ให้ไว้ในมาตรา ๑๒ ประกอบด้วยมาตรา ๕ แห่งพระราชบัญญัติการค้าข้าวได้ด้วย ส่วนที่จำเลยฎีกาว่า ฟ้องโจทก์เคลือบคลุมนั้น
ศาลฎีกาเห็นว่าการฟ้องของโจทก์มีความหมายที่เข้าใจได้ชัดเจนอยู่ในตัวแล้วว่า จำเลยทำรายงานการค้าข้าวครั้งสุดท้ายเพียงวันที่ ๑๓ พฤศจิกายน พ.ศ. ๒๕๐๘ เท่านั้น หลังจากนั้นคือวันที่ ๑๔ ถึงวันที่ ๑๙ พฤศจิกายน พ.ศ. ๒๕๐๘ ตลอดมา จำเลยมิได้ทำรายงานประจำวันเลย ซึ่งจำเลยก็ยื่นคำให้การรับสารภาพตามฟ้องว่า ได้ลงบัญชีไว้เพียงวันที่ ๑๓ พฤศจิกายน พ.ศ. ๒๕๐๘ เท่านั้น หลังจากนั้นมิได้ทำเพราะคนทำบัญชีเกิดเจ็บป่วย การกระทำผิดของจำเลยเกิดขึ้นเนื่องจากความโง่เขลารู้เท่าไม่ถึงการณ์ของจำเลย ทั้งนี้ ย่อมแสดงว่าจำเลยได้เข้าใจข้อหาของโจทก์ดีอยู่แล้ว จึงได้ให้การรับสารภาพมาอย่างแจ่มแจ้งแสดงเหตุผลเช่นนั้น
อนึ่ง ที่โจทก์บรรยายฟ้องมาว่าเจ้าพนักงานได้ตรวจพบการกระทำผิดของจำเลยเมื่อวันที่ ๑๔ พฤศจิกายน พ.ศ. ๒๕๐๘ นั้น ก็ไม่เป็นเหตุให้ฟ้องเสียไปแต่อย่างใด เพราะเจ้าพนักงานอาจพบว่าจำเลยไม่ทำรายงานการค้าข้าวตั้งแต่วันที่ ๑๔ พฤศจิกายน พ.ศ. ๒๕๐๘ นั้นได้ และตราบใดที่จำเลยยังคงไม่ทำรายงาน จำเลยก็ย่อมได้ชื่อว่ากระทำผิดทุกวันตลอดมา ฟ้องโจทก์ไม่เคลือบคลุม ส่วนปัญหาเรื่องริบข้าวของกลางที่จำเลยฎีกามานั้น
ศาลฎีกาเห็นว่าพระราชบัญญัติการค้าข้าว มาตรา ๒๑ ทวิ ได้บัญญัติว่า "ข้าวซึ่งเกี่ยวเนื่องกับความผิดตลอดจนสิ่งที่ใช้บรรจุให้ริบเสีย" คำว่า ข้าวซึ่งเกี่ยวเนื่องกับความผิดนี้
ศาลฎีกาเห็นว่า จะต้องเป็นข้าวซึ่งเกี่ยวเนื่องกับความผิดโดยตรง คดีนี้ จำเลยเป็นผู้ได้รับอนุญาตให้ประกอบการค้าข้าวโดยชอบแล้ว ความผิดของจำเลยอยู่ที่การละเว้นไม่ทำรายงานเท่านั้น ข้าวของกลางรายนี้จึงไม่เกี่ยวเนื่องกับความผิดของจำเลยแต่อย่างใด ฉะนั้น จึงไม่ริบ ตามนัยคำพิพากษาฎีกาที่ ๒๐๑/๒๔๙๓ ๒๐๒/๒๔๙๓ และ ๔๙๕/๒๕๐๐ ซึ่งศาลฎีกาได้วินิจฉัยโดยมติที่ประชุมใหญ่เป็นบรรทัดฐานไว้แล้ว ศาลฎีกาพิพากษาแก้ โดยให้คืนข้าวสารของกลาง ๘,๘๐๐ กิโลกรัม ให้จำเลยไป นอกจากที่แก้นี้คงให้เป็นไปตามคำพิพากษาศาลอุทธรณ์.
