คำฟ้องและคำให้การ
โจทก์ฟ้องว่า เมื่อวันที่ 29 มิถุนายน 2513 พันตรีชลอ มีชูอรรถ ได้รับประทานบัตรทำเหมืองแร่เหล็ก 4 แปลง พันตรีชลอได้มอบอำนาจให้โจทก์เป็นตัวแทนในการติดต่อกับพนักงานเจ้าหน้าที่เพื่อปฏิบัติการตามพระราชบัญญัติแร่ พ.ศ. 2510 และได้จดทะเบียนหนังสือมอบอำนาจไว้แล้วต่อมาวันที่ 12 ตุลาคม 2513 พันตรีชลอได้ทำหนังสือสัญญาและมอบอำนาจให้โจทก์ดำเนินการขุดและขายแร่ที่เหมืองแร่เหล็กตามใบอนุญาตประทานบัตร4 แปลงนั้นตลอดไป โดยให้โจทก์เป็นผู้ลงทุนดำเนินการเองทั้งหมดและแบ่งผลประโยชน์แก่พันตรีชลอเป็นเงินอัตราเมตริกตันละ 20 บาทของจำนวนสินแร่ที่ผลิตได้ ในเดือนธันวาคม 2513 โจทก์เริ่มทำการขุดแร่ ก่อนที่โจทก์จะได้รับมอบอำนาจ จำเลยที่ 3 ซึ่งเป็นข้าราชการทหารและกองทัพบก
ได้โต้แย้งโดยไม่สุจริตในทางราชการของกระทรวงกลาโหมจำเลยที่ 4โดยมีหนังสือถึงกระทรวงอุตสาหกรรมจำเลยที่ 2 ว่า ประทานบัตรทั้งสี่ฉบับซึ่งออกให้พันตรีชลอไม่ตรงกับพื้นที่ซึ่งศูนย์การทหารปืนใหญ่พิจารณาอนุญาตไว้ กรมทรัพยากรธรณีจำเลยที่ 1 จึงได้มีหนังสือที่ พก.0607/9675 ลงวันที่ 17 ธันวาคม 2514 แจ้งให้พันตรีชลอระงับการทำเหมืองแร่ตามประทานบัตร เมื่อโจทก์ทราบเรื่องจึงโต้แย้งไปยังจำเลยที่ 1 จำเลยที่ 1 ก็กลับใจและยกเลิกคำสั่งตามหนังสือที่ พก.0607/9675 ลงวันที่ 17 ธันวาคม2514 โจทก์จึงมีสิทธิเข้าไปดำเนินการทำเหมืองแร่เหล็กได้ตามปกติอีก ต่อมาวันที่ 3 พฤศจิกายน 2515 จำเลยที่ 2 ได้มีหนังสือแจ้งพันตรีชลอให้ส่งประทานบัตรคืนโดยอ้างเหตุผลว่า
หัวหน้าคณะปฏิวัติมีคำสั่งให้เพิกถอนประทานบัตรทั้งสี่แปลง ซึ่งเป็นการปฏิเสธไม่ให้ทำเหมืองแร่อีกครั้งหนึ่ง ทั้งนี้โดยจำเลยทั้งสี่ได้ร่วมกันกระทำการทุจริตต่อพันตรีชลอและโจทก์เพราะพันตรีชลอและโจทก์ไม่ยอมให้ทรัพย์สินเป็นรางวัลตอบแทนแก่จำเลยที่ 3 ซึ่งเรียกร้องเอาโดยไม่สุจริต จึงได้หาเหตุกลั่นแกล้งเพื่อยับยั้งไม่ให้โจทก์เข้าไปทำเหมืองแร่ได้ เพื่อจะให้มีการเพิกถอนประทานบัตรเสีย โจทก์เห็นว่าไม่ได้รับความเป็นธรรม จึงร้องเรียนต่อเลขาธิการคณะกรรมการตรวจและติดตามผลการปฏิบัติราชการ (ก.ต.ป.) คณะกรรมการดังกล่าวพิจารณาแล้วเชื่อว่าโจทก์ได้รับความเสียหายโดยมีบุคคลใดบุคคลหนึ่งกลั่นแกล้งโจทก์โดยไม่สุจริตจริง จึงทำความเห็นเสนอนายกรัฐมนตรีว่าให้จำเลยที่ 1 สอบสวนหาตัวผู้กระทำผิดและพิจารณาชดใช้ค่าเสียหาย ซึ่งนายกรัฐมนตรีก็เห็นชอบและสั่งให้ดำเนินการตามนั้น แต่เวลาล่วงเลยมาจนบัดนี้จำเลยที่ 1 และจำเลยอื่นก็ละเลยไม่ยอมปฏิบัติตามคำสั่งของนายกรัฐมนตรีเป็นการแสดงให้เห็นว่าจำเลยจงใจกลั่นแกล้งและทำละเมิดให้โจทก์ได้รับความเสียหายซึ่งคำนวณแล้วเป็นเงิน 49,138,200 บาท ตามบัญชีทรัพย์ค่าเสียหายท้ายฟ้อง
ขอให้ศาลพิพากษาให้จำเลยทั้งสี่ปฏิบัติตามคำสั่งของนายกรัฐมนตรีตามฟ้อง ให้จำเลยร่วมกันและแทนกันใช้ค่าเสียหายแก่โจทก์เป็นเงิน 49,138,200 บาท พร้อมด้วยดอกเบี้ยร้อยละเจ็ดครึ่งต่อปีนับแต่วันฟ้องจนกว่าจะชำระเสร็จจำเลยทั้งสี่ให้การว่า โจทก์ไม่ใช่ผู้ถือประทานบัตร ไม่ใช่ผู้เช่าช่วงหรือรับโอนประทานบัตรตามกฎหมาย เพียงแต่เป็นตัวแทนรับมอบอำนาจจากผู้ถือประทานบัตรให้ทำการติดต่อกับพนักงานเจ้าหน้าที่และทำกิจการเหมืองแร่ในนามของผู้ถือประทานบัตรเท่านั้นไม่ก่อให้เกิดผลที่จะใช้บังคับแก่ทางราชการได้ เพราะทางราชการไม่ทราบหรือให้ความยินยอมด้วย โจทก์จึงไม่มีอำนาจฟ้อง การออกประทานบัตรทั้งสี่ฉบับปรากฏว่าพันตรีชลอได้ยื่นคำขอและนำชี้เขตที่ดินบริเวณสนามฝึกยิงปืนของศูนย์การทหารปืนใหญ่ให้เจ้าหน้าที่กรมทรัพยากรธรณี
มีการออกประทานบัตรโดยไม่ตรงกับสถานที่ซึ่งพันตรีชลอขออนุญาตต่อกองทัพบกไว้ ต่อมามีผู้บุกรุกเข้าไปทำเหมืองแร่ในเขตสนามฝึกยิงปืน จำเลยที่ 3 ทราบเรื่องได้ให้ผู้แทนไปแจ้งความต่อพนักงานสอบสวนและได้รายงานไปยังกองทัพบกกระทรวงกลาโหมจำเลยที่ 4ได้รายงานพฤติการณ์ทั้งหมดต่อคณะปฏิวัติ หัวหน้าคณะปฏิวัติจึงมีคำสั่งให้เพิกถอนประทานบัตรทั้งสี่ฉบับนั้นเสีย จำเลยที่ 2 ก็ได้ดำเนินการสั่งเพิกถอนประทานบัตรดังกล่าวและแจ้งให้พันตรีชลอส่งประทานบัตรคืน จำเลยทั้งสี่มิได้ร่วมสมคบกันทุจริตต่อพันตรีชลอ มิได้ทำละเมิดต่อโจทก์ กิจการต่าง ๆ ที่โจทก์ทำไปแล้วเป็นการทำในนามผู้ถือประทานบัตรหรือผู้รับใบอนุญาตทำเหมืองชั่วคราวเท่านั้น ไม่ก่อให้เกิดสิทธิใด
ๆ แก่โจทก์เกี่ยวกับการนี้ระหว่างโจทก์กับจำเลยทั้งสี่เลย คำสั่งของนายกรัฐมนตรีก็ไม่ใช่คำสั่งให้จ่ายค่าเสียหายแก่โจทก์ เพียงแต่สั่งให้พิจารณาเรื่องของโจทก์ที่ขอให้พิจารณาชดเชยค่าเสียหายสืบเนื่องจากการสั่งเพิกถอนประทานบัตรครั้งนี้เท่านั้น ซึ่งจำเลยที่ 1 ก็ได้พิจารณาแล้วเห็นว่า โจทก์ไม่อยู่ในฐานะที่จะได้รับค่าชดเชยในเรื่องนี้ ขอให้ยกฟ้องศาลชั้นต้นพิจารณาแล้ว พิพากษายกฟ้องโจทก์โจทก์อุทธรณ์ศาลอุทธรณ์พิพากษายืนโจทก์ฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า พันตรีชลอเป็นผู้ถือประทานบัตร จึงเป็นผู้มีสิทธิทำเหมืองตามประทานบัตร การที่พันตรีชลอทำหนังสือมอบอำนาจตามเอกสารหมาย จ.7 ตั้งให้โจทก์เป็นตัวแทน มีอำนาจทำการแทนในการติดต่อกับพนักงานเจ้าหน้าที่เพื่อปฏิบัติการตามพระราชบัญญัติแร่ ในกิจการที่ระบุไว้เป็นเพียงการตั้งตัวแทนเพื่อติดต่อกับพนักงานเจ้าหน้าที่เท่านั้น
สิทธิทำเหมืองยังเป็นของพันตรีชลอ ส่วนการที่พันตรีชลอทำหนังสือสัญญามอบอำนาจตามเอกสารหมาย จ.7 ก. และทำสัญญาเรื่องเงินค่าตอบแทนตามเอกสารหมาย จ.15 มอบให้โจทก์มีอำนาจดำเนินการขุดแร่ ขายแร่ได้ตามอายุประทานบัตรแต่ผู้เดียวโดยให้โจทก์เป็นผู้มีสิทธิและใช้สิทธิของตนได้โดยพลการนั้น มิใช่การโอนประทานบัตร แต่เป็นการให้โจทก์รับช่วงการทำเหมือง เมื่อมิได้รับใบอนุญาตจากรัฐมนตรีหรือผู้ที่รัฐมนตรีมอบหมายตามความในมาตรา 77 แห่งพระราชบัญญัติแร่ พ.ศ. 2510 โจทก์จึงหามีสิทธิทำเหมืองเสมือนผู้ถือประทานบัตร ตามที่บัญญัติในบทมาตรานี้ไม่ สิทธิทำเหมืองยังเป็นของพันตรีชลอผู้เดียว ที่โจทก์เข้าทำเหมืองเป็นเพียงเข้าทำโดยอาศัยสิทธิของพันตรีชลอ หากมีการโต้แย้งขัดขวางสิทธิในการทำเหมืองก็เป็นการโต้แย้งสิทธิของพันตรีชลอ หาใช่โต้แย้งสิทธิของโจทก์ไม่
ศาลฎีกาวินิจฉัย
โจทก์ฎีกาอ้างว่าหนังสือมอบอำนาจเอกสารหมาย จ.7 ก. ระบุให้โจทก์เป็นตัวแทนมีสิทธิได้รับบำเหน็จเมื่อจำเลยทั้งสี่กระทำละเมิดต่อโจทก์และเกิดความเสียหาย โจทก์จึงมีอำนาจตามสัญญาว่ามีบำเหน็จที่จะฟ้องจำเลยได้พิเคราะห์แล้ว โจทก์ฟ้องเป็นใจความว่า จำเลยทั้งสี่ร่วมกันกระทำการทุจริตต่อพันตรีชลอและโจทก์หาเหตุกลั่นแกล้งเพื่อไม่ให้โจทก์เข้าไปทำเหมืองแร่ได้เพื่อจะให้มีการเพิกถอนประทานบัตรเสียจำเลยที่ 3 และกองทัพบกได้มีหนังสือในทางราชการของจำเลยที่ 4 ไปถึงจำเลยที่ 2 ว่า ประทานบัตรซึ่งออกให้พันตรีชลอไม่ตรงกับพื้นที่ซึ่งศูนย์การทหารปืนใหญ่อนุญาตไว้ และกองทัพบกยังได้แจ้งไปยังจำเลยที่ 1 ให้เพิกถอนประทานบัตรเสียจำเลยที่ 1จึงได้แจ้งให้พันตรีชลอระงับการทำเหมืองแร่ตามประทานบัตรไว้แต่ต่อมาภายหลังได้ยกเลิกคำสั่งดังกล่าวเสีย
ก่อนยกเลิกคำสั่งโจทก์ต้องหยุดทำเหมืองได้รับความเสียหายตามบัญชีค่าเสียหายท้ายฟ้องส่วนหนึ่ง ครั้นต่อมาจำเลยที่ 2 ได้มีหนังสือแจ้งแก่พันตรีชลอ ให้ส่งประทานบัตรคืน โดยอ้างว่าหัวหน้าคณะปฏิวัติมีคำสั่งให้เพิกถอนประทานบัตรแล้ว ซึ่งเป็นการปฏิเสธไม่ให้ทำเหมืองอีกครั้งหนึ่ง ทำให้โจทก์เสียหายเป็นค่าที่ได้ลงทุนทำเหมืองไปขาดประโยชน์ที่ควรได้รับและอื่น ๆ ตามบัญชีค่าเสียหายท้ายฟ้อง ดังนี้ เห็นได้ว่าการกระทำของจำเลยตามฟ้องเป็นการโต้แย้งขัดขวางต่อสิทธิทำเหมืองตามประทานบัตรโดยตรง ปรากฏว่าจำเลยแจ้งให้พันตรีชลอระงับการทำเหมืองตามประทานบัตรไว้และแจ้งให้พันตรีชลอส่งประทานบัตรคืน มิได้โต้แย้งคัดค้านว่าโจทก์ไม่มีสิทธิได้รับประโยชน์จากการทำเหมืองตามสัญญา
เอกสารหมาย จ.7 ก. จึงเห็นว่าการกระทำของจำเลยเป็นการกระทำต่อสิทธิทำเหมืองตามประทานบัตร อันเป็นสิทธิของพันตรีชลอมิได้กระทำต่อสิทธิที่จะได้รับบำเหน็จของโจทก์ดังโจทก์อ้าง จึงไม่มีข้อโต้แย้งเกิดขึ้นเกี่ยวกับสิทธิหน้าที่ของโจทก์ ที่โจทก์อ้างตามฎีกาและคำแถลงการณ์ต่อไปว่าคดีนี้นายกรัฐมนตรีได้มีคำสั่งเห็นชอบตามความเห็นของคณะกรรมการตรวจและติดตามผลการปฏิบัติราชการให้โจทก์ได้รับค่าเสียหายจากรัฐบาลแล้ว โจทก์จึงมีอำนาจฟ้องนั้น เห็นว่า คำสั่งของนายกรัฐมนตรีเป็นคำสั่งในทางบริหาร ไม่ใช่กฎหมาย ศาลจึงจะยกมาวินิจฉัยว่าจำเลยมีหน้าที่ต้องชดใช้ค่าเสียหายแก่โจทก์ โจทก์จึงมีอำนาจฟ้องมิได้ ศาลฎีกาเห็นพ้องด้วยกับศาลล่างทั้งสองว่าโจทก์ไม่มีอำนาจฟ้อง จึงไม่ต้องวินิจฉัยปัญหาข้ออื่นตามฎีกาของโจทก์อีกต่อไปพิพากษายืน
