คำฟ้องและคำให้การ
คดี 2 สำนวนนี้
คำพิพากษาศาลล่าง
ศาลชั้นต้นพิจารณารวมกัน สำนวนแรก ฟ้องว่า เมื่อ 12 มกราคม 2491 ถึง 26 กุมภาพันธ์ 2492 จำเลยเป็นนายอำเภอเมืองแพร่ จงใจประมาทเลินเล่ออย่างร้ายแรงไม่ปฏิบัติตามระเบียบคำสั่งและข้อบังคับการรับจ่ายและเก็บรักษาเงินเป็นเหตุให้นายภุมมา คิดฉลาด สมุหบัญชี อำเภอเมืองแพร่ยักยอกเงินค่าแสตมป์อากร เงินช่วยบำรุงท้องที่ และเงินค่าภาษีเงินได้รวมหลายพันบาท ต่อมาวันที่ 5 มีนาคม 2497 โจทก์ทราบการละเมิดและเพิ่งทราบว่าจำเลยทำละเมิด จึงขอให้จำเลยชดใช้เงินพร้อมทั้งดอกเบี้ยจำเลยต่อสู้ และว่าคดีขาดอายุความ ฟ้องเคลือบคลุมสำนวนที่ 2 โจทก์ฟ้องว่า จำเลยที่ 1 เป็นนายอำเภอเมืองแพร่จำเลยที่ 2 เป็นปลัดอำเภอ จำเลยทั้งสองได้ฝ่าฝืนต่อระเบียบและคำสั่งข้อบังคับเกี่ยวกับการเก็บรักษาเงินของอำเภอ
ไม่ควบคุมดูแลสมุหบัญชีให้ปฏิบัติให้ถูกต้องตามระเบียบ เป็นเหตุให้นายภุมมาคิดฉลาด ยักยอกเงินภาษีเงินได้ไปหลายหมื่นบาทต่อมาวันที่ 5 มีนาคม 2497 โจทก์ทราบการละเมิดและทราบว่าจำเลยทั้งสองร่วมกระทำละเมิด ขอให้จำเลยทั้งสองร่วมกันใช้เงินดังกล่าวพร้อมทั้งดอกเบี้ยจำเลยที่ 1 ต่อสู้ และว่าคดีขาดอายุความ ฟ้องเคลือบคลุมจำเลยที่ 2 ว่าไม่ต้องรับผิด ฟ้องขาดอายุความศาลชั้นต้นงดสืบพยาน พิพากษายกฟ้อง อ้างว่าฟ้องไม่เคลือบคลุมแต่ขาดอายุความแล้ว
ศาลอุทธรณ์พิพากษายืน ศาลฎีกาพิพากษายกให้ศาลชั้นต้นพิจารณาพิพากษาใหม่
ศาลชั้นต้นพิจารณาใหม่แล้วฟังว่าโจทก์รู้ว่าจำเลยทั้งสองต้องรับผิดใช้เงินตั้งแต่ 27 มกราคม 2497เป็นอย่างช้า มาฟ้องคดีเกิน 1 ปีแล้ว คดีขาดอายุความให้ยกฟ้องทั้งสองสำนวนโดยไม่ต้องวินิจฉัยประเด็นอื่นศาลอุทธรณ์พิพากษายกคำพิพากษาศาลชั้นต้น ให้วินิจฉัยประเด็นอื่นด้วย แล้วพิพากษาใหม่นายพิมพ์ฎีกาทั้ง 2 สำนวนว่า ฟ้องโจทก์ขาดอายุความศาลฎีกาเห็นว่า จะถือเอาวันที่เจ้าหน้าที่ในกรมสรรพากรเสนอความเห็นต่ออธิบดีกรมสรรพากรว่า อธิบดีกรมสรรพากรหรือรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการคลังได้รู้ตัวผู้จะต้องรับผิดใช้เงินรายพิพาทไม่ได้เพราะอธิบดีและรัฐมนตรีดังกล่าวยังมิได้พิจารณาเรื่องราวและความเห็นที่เจ้าหน้าที่เสนอขึ้นไป และเมื่ออธิบดีหรือรัฐมนตรีแล้วแต่กรณีซึ่งเป็นผู้มีอำนาจกระทำการในนามของกรมหรือกระทรวงนั้นยังไม่ทราบก็ถือว่ากรมหรือกระทรวงทราบยังมิได้
คดีนี้ ไม่ปรากฏพยานหลักฐานว่าอธิบดีและรัฐมนตรีดังกล่าวรู้ตัวผู้จะต้องรับผิดก่อนวันที่ 16 กุมภาพันธ์ 2497 ซึ่งเป็นวันที่อธิบดีกรมสรรพากรเสนอบันทึกเรื่องรู้ตัวผู้จะต้องรับผิดใช้เงินต่อกระทรวงการคลัง จึงต้องถือว่าอธิบดีกรมสรรพากรทราบวันนั้น และวันที่ 3 มีนาคม 2497 ซึ่งรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการคลังพิจารณาและสั่งการในเรื่องนี้ เป็นวันที่รัฐมนตรีว่าการกระทรวงการคลังรู้ตัวผู้จะต้องรับผิดชอบในวันนั้นจำเลยฎีกาว่า จะต้องนับตั้งแต่วันที่อธิบดีกรมสรรพากรรู้ตัวผู้จะต้องรับผิดด้วย เพราะกรมสรรพากรเป็นนิติบุคคลมีอำนาจฟ้องคดีนี้ได้ศาลฎีกาได้ประชุมใหญ่พิจารณาแล้ว ได้ความว่า ทรัพย์ที่ถูกยักยอกไปเป็นทรัพย์ที่อยู่ในอำนาจหน้าที่ของกรมสรรพากรซึ่งเป็นนิติบุคคล
มีอำนาจที่จะนำคดีขึ้นสู่ศาลได้ ฉะนั้น ถ้ารู้ถึงการละเมิดและรู้ตัวผู้จะพึงใช้ค่าสินไหมทดแทนเกิน 1 ปีแล้ว ไม่ฟ้องร้องคดีก็ขาดอายุความตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 448กรมสรรพากรเป็นส่วนราชการสังกัดกระทรวงการคลัง เมื่อกระทรวงการคลังมาฟ้องภายหลังครบ 1 ปี นับแต่กรมสรรพากรรู้ดังกล่าวก็ต้องถือว่าฟ้องขาดอายุความเช่นเดียวกัน ได้วินิจฉัยแล้วว่า วันที่ 16 กุมภาพันธ์ 2497 กรมสรรพากรได้รู้การละเมิดและตัวผู้ต้องรับผิด คดีจึงเริ่มนับอายุความตั้งแต่วันที่ 16 กุมภาพันธ์ 2497โจทก์ฟ้องสำนวนแรกเมื่อ 4 กุมภาพันธ์ 2498 ยังไม่ถึง 1 ปี ยังไม่ขาดอายุความส่วนสำนวนที่ 2 ฟ้องเมื่อ 25 กุมภาพันธ์ 2498 เกิน 1 ปี ฟ้องคดีนี้จึงขาดอายุความ
ส่วนนายเสริม กันกา จำเลยที่ 2 แม้จะมิได้ฎีกา แต่โจทก์ฟ้องว่าจำเลยที่ 2 ร่วมกระทำละเมิดกับจำเลยที่ 1 ฉะนั้น อาศัยประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 245(1), 247 ศาลฎีกามีอำนาจวินิจฉัยตลอดถึงจำเลยที่ 2 ด้วยพิพากษาแก้คำพิพากษาศาลอุทธรณ์ ให้ยกฟ้องโจทก์ในสำนวนที่ 2นอกจากที่แก้ให้เป็นไปตามคำพิพากษาศาลอุทธรณ์
